Skip to main content

Full text of "Phaedri Augusti liberti Fabulae Aesopiae"

See other formats 


Google 



This is a digital copy of a book that was prcscrvod for gcncrations on library shclvcs bcforc it was carcfully scanncd by Googlc as part of a projcct 

to make the world's books discoverablc onlinc. 

It has survived long enough for the copyright to cxpirc and thc book to cntcr thc public domain. A public domain book is one that was never subjcct 

to copyright or whose legal copyright term has expircd. Whcthcr a book is in thc public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, cultuie and knowledge that's often difficult to discovcr. 

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this flle - a reminder of this book's long journcy from thc 

publishcr to a library and fmally to you. 

Usage guidelines 

Googlc is proud to partncr with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to thc 
public and wc arc mcrcly thcir custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken stcps to 
prcvcnt abusc by commcrcial partics, including placing lcchnical rcstrictions on automatcd qucrying. 
Wc also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles Wc dcsigncd Googlc Book Scarch for usc by individuals, and wc rcqucst that you usc thcsc filcs for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfivm automated querying Do nol send aulomatcd qucrics of any sort to Googlc's systcm: If you arc conducting rcscarch on machinc 
translation, optical character recognition or other areas where access to a laige amount of tcxt is hclpful, plcasc contact us. Wc cncouragc thc 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each flle is essential for informingpcoplcabout thisprojcct and hclping thcm lind 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatcvcr your usc, rcmember that you are lesponsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
bccausc wc bclicvc a book is in thc public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countrics. Whcthcr a book is still in copyright varies from country to country, and wc can'l offer guidance on whether any speciflc usc of 
any speciflc book is allowed. Please do not assume that a book's appearancc in Googlc Book Scarch mcans it can bc uscd in any manncr 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe. 

About Google Book Search 

Googlc's mission is to organizc thc world's information and to makc it univcrsally acccssiblc and uscful. Googlc Book Scarch hclps rcadcrs 
discovcr thc world's books whilc hclping authors and publishcrs rcach ncw audicnccs. You can scarch through thc full icxi of ihis book on thc wcb 

at |http://books.qooqle.com/| 



»■26: 

l 


3 ^^^^^^^^^^^^^^^H 



<■: f 1 






PHAEDRI 



ATGVSTI LIBERTI 



FABVLAE AESOPIAE. 



EDIDIT 



ALEXANDER RIESE. 



EDITIO STEREOTYPA, 



EX OPFICINA BERNHARDI TAVCHNITZ. 



^ LIPSIAE MDCCCLXXXV. 



d^.J^S 



I0V16 \m 






x'/*^»^ 



PRAEFATIO. 



Phaedri poetae et puerorom usul 

fere accommodatissimi nec provec- 

tioribus iniucundi edendl curam 

a bibliopola honestissimo imposi- 

tam cum libenter in me receperim, 

de vita (][uoque fabulisque eius 

pauca mihi praemittenda esse puto. 

Ortus igitur est — incertum quo 

anno — Musarum ille alumnus non 

praestantissimus, id quod mireris, 

non procul ab ipsa Musarum sede 

Piena atque montis Olympi radici- 

bus, quod profitetur libri tertii pro- 

logo V. 17 his verbis *ego quem 

Pierio mater enixa est iugo.' Quod 

ne poetice dictum a veritate ab- 

horrere et ei potius superbiae tri- 

buendum putemus, quam tamen 

in Phaedro fuisse infra demon- 

strabo, prohibemur eiusdem prologi 

versibus 54 sqq., quibus se *pro- 

piorem Graeciae* quam Scythas 

Phryffasve, et Thracen sibi *pa- 

triam dicit. Scilicet Orpheus quo- 

que et fortasse Linus quos ibi 

'numerat,* et Pieriae et Thraciae 

incolae fiiisse putabantur: hinc non 

mirum,ipsum poetam,cum ex altera 

regione ortus esset, alteram quo- 

que poetico iure sibi vindicare (cf. 

quae dixi de Thracibus Pieriis ann. 

phil. 1877 p. 238 sq.). Verum iam 

puer nescio quo fato ad homines 

latine loquentes pervenit latinisque 

litteris in schola imbutus est: quo 

factum est ut Ennianum versum 

trafficum (v. 376 V.) quem libri III 

epilogi V. 34 laudat, *puer* legeret 

et memoria retineret. Quin vel 

adeo factus est homo Homanus, ut 

Ciceronis exemplum imitatus lin- 

guam litterasque Latinas multum 

anteferret Graecis contraque hos 

studiose staret ab illis (cf. II epil. 9. 

app. 28, 2 — 4). Videtur civitate 

Romana donatus fdisse Phaedrus, 



quem 'libertum Au^sti* foisse in- 
scriptio fabularum docet. Tiberio 
ille regnante ad scribendum se 
contulit duosque fabularum libros 
edidit, in quorum utriusque prologo 
alteriusque epilogo monet, se imi- 
tari Aesopum idemque quod illum 
sequi consilium, ut et ^risum mo- 
veret' (I prol. 2, cf II prol. 5, 6) et 
*prudenti vitam consiho moneret* 
(I 3, cf. n 3, 4 et postea III prol. 
50 et IV 2, 4). Neque raro Aesopi 
ut auctoris sui nomen diserte at- 
tulit. Quo nomine syllogen quan- 
dam fabularum Athenis mstitutam 
(1 2, cf m 14. IV 5. V 1) significare 
videtur, quam soluta oratione, non 
versibus aut saltem non versibus 
senariis conscriptam esse, nescio 
an ex initio prologi primi efficere 
liceat. Ceterum propria quoque 
carmina se interposuisse dicit (II 
prol. 9); in quibus illa certe narra- 
tiuncula est habenda, quam de Ti- 
berio protulit (II 5). Brevitati in- 
primis studebat (II prol. 12, cf. III 
10, 60). Gloriam idem laudemque 
tunc primum captabat (II epil. 8, 
q|uo ex loco intellegitur duos hos 
libellos simul in lucem esse emis- 
sos), livorem atque invidiam ita re- 
pellens, ut magna sui opinione iam 
tum elatum fiiisse appareat; cf. II 
epil. 10 sqq.: *sin hvor obtrectare 
curam voluerit, non tamen eripiet 
laudis conscientiam' sqq. 

Aliquod tempus cum intercessis- 
set, Phaedrus qui gloria sperata 
iam tum florebat (III prol. 23), 
accusatione aliqua circumventus 
est. Scilicet suspicabantur qui- 
dam, ut moris erat Tiberianae aeta- 
tis hominibus, fabulis quibusdam, 
quas non ex Aesopo sed ex suo in- 
genio deprompserat, certos homines 
eum voluisse notaxe*. o^^s» ^b^^e^^ 



IV 



PRAEPATIO 



fabulas de ranis regem petentibus 
(I 2), de Solis nuptiis (I 6) aliasve 
(I 3; cf. I 1, 15) viri docti cre- 
dont. Attamen bae mibi quidem 
tam acerbae esse 'non videntur, 
ita ut malim putare fabulas illas 
ab ipso consulto deletas aut saltem 
in syllogen quae extat non esse re- 
ceptas. Itaque cum 'in calamitatem 
deligens quaedam meam' (III prol. 
40) bas scripsisset, quamquam sibi 
non esse in animo 'notare singulos' 
(ib. 49) contendit, tamen magnum 
in periculum incidit. Nam accusa- 
tor ei extitit saevus ille Seianus 
Tiberii potentiae socius (ib. 41), cui 
cum et testis et iudex faverent (ita 
enim 'si testis alius, iudex alius 
denique' ib. v. 42 intellegendnm 
est), poetae poena gravis (ib. 43) 
inuninebat. Tunc vero calamitas 
impulit ad scribendum vel edendum 
librum *Aesopi stilo* (ib. 29) ter- 
tium: quem cum Gaii Claudiive 
aetati ascribant plerique, mibi 
contra videtur. Misit enim librum 
ad Eutychum quendam, bominem 
in negotiis tunc occupatissimum 
(ib. 2 sqq. cpil. 3): qui si forte 
librum quamvis brevitate insignem 
(epil. 8) negotiorum varietate im- 
peditus non statim legat (prol. 31. 
62), admonetur tamen a I^baedro 
nt promissam pro libello mercedem 
solvat (epil. 8 sq.). Quam mercedem 
vebementer errant qui intellegunt 
pecuniam ; immo vero aliter prorsus 
res se habet. Orat enim poeta et 
fiagitat, ut auctoritate Eulychus 
qua floreat utatur, qua calamitatem 
per Seianum acceptam ab ipso de- 
pellat. Seiani autem nomen aperte 

Srolatum docet, prologum tum qui- 
em soli Euljcho missum, non in 
publicum emissum esse ; quem ille 
cum acciperet, nondum accura- 
tius cognoverat Phaedri calamita- 
tem (noxii ^qui sint requires': epil. 
32). Ut brevis sim: Eulychus eo 
ipso anno cum iudex foret^ rogatur, 
ut ea quae per iudicem illum ini- 
quum (prol. 42) Phaedro institerint 
mala, a pocta innocenti depelleret, 
simulatquo causa superiore anno 
nondum ad finem perducta ad 



cognitionem et iudicium eius per- 
venisset (cf. prol. 48; epil. 16; 
22—35). Quod num evenerit, igno- 
ramus. 

Libro tertio absoluto cum Phae- 
drus destinasset ^terminum operi 
statuere' (IV prol. 1 sqji. cf III 
epiL 6, ly epil. 1), ne aliis onmem 
materiam scribendi praeriperet^ 
consilio mutato (cuins causam proL 
4 s<}q. exponit) librum ^uartum ad- 
didit et Particuloni cmdam qui in 
bibliothecam suam Phaedri opus- 
cula receperat (ib. 18) dedicavit. 
lam vide quantum ab Aesopi imi- 
tatione tum recesserit poeta: nam 
qui primum dixit 'Aesopus auctor 
quam materiam repperit, hanc ego 
polivi versibus senariis' (I prol. 1), 
quique libro altero hoc unum sum- 
psit ut 'si libuisset idiquid inter- 
ponere' id faceret (11 prol. 9): idem 
cum tertio deinde libro haec ferret 
'ego illius semita feci viam et 
cogitavi plura quam reliquerat' 
(III prol. 38) et ^librum exarabo 
tertium Aesopi stilo' (ib. 29),idem 
igitur quarto libro fabulis gloriatur 
suis 'quas Aesopias, non Aesopi, 
nomino. paucas ostendit ille, ego 
plures disserOj usus vetusto genere 
sed rebus novis' (IV prol. 11) dicit- 
que 'invenit iUe, nostra pe^ecit 
manus* (IV 21, 8). Quod quomodo 
se habeat, paucis explicemus. 
Plerae^ue Phaedri fabulae graece 
extantm ^fabuIisAesopiis* eiusdem 
generis atque illae unde sumpsit; 
praeterea iUum auctorem suum esse 
aperte indicat (I 2. 3. 6. 10. II 3. 
m 3? 5. 14. 19. IV 5. 7. 17. 
App. 7. 11. 15. 18). At idem non 
solum narratiunculas ab Aesopio 
genere alienas inseruit (de Socrate 
1119, Sunonide IV 22, 25, Menandro 

V 1), sed ad suam ipsius actatem 
spectantia habet haec II 5, III 10, 

V 7, app. 9, et fabulam I V 11 * Pur et 
lucema' ipse invenit (v. 15): adde 
IV7et*fabeIIamea'm3. 

Postremo aetate iam provectior 
adiunxit librum quintum^ in quo 
Aesopo 'reddidisse se lam pri- 
dem quicquid debuerit' et excusaii 
paene opus csse dicit si eius nomcn 



t»BA£FATlO 



inteipjosaerit (prol. 1 sq.). Attamen 
▼ires iDgemi senio iam debilitatas 
esse, lepide indicat ita: 'quod fui- 
mus, lauda, si iam damnas, quod 
sumus. Hoc cur, Philete, scripse- 
rim, pulchre vides ' (V 10, 9). Quo 
anno mortuus sit, ignoramus. 

Phaedri genus dicendi purum 
est, proprium, latinum, nullisque 
rhetorum artibus, quamquam Ti- 
berii aetate florebat, infucatimi. 
Laudem mereri studebat inprimis 
acuta et ele^nti dicendi brevitate ^. 
Exili ieiumtate saepius offendit, 
alibi idem sollertia in narrando 
et iocosa festiyitate delectat. Vir 
probus et divitiarum contemptor 
videtur faisse; poeta autem erat 
mediocris quique raro altius ex- 
surgeret. Qui si quid conatur ar- 
gumento comprobare, saepius nihil 
probat (lU 15). Itaque quamquam 
sempitemae laudis fiduciam aperte 
atque etiam iactantius quam par 
est prae se fert^, gloriam, cuius 
erat appetens ut qui maxime, non 
tantam quantam concupivit con- 
secutus est^. Quam rem ipse qui- 
dem nescio quam recte invidis ma- 
llgnisque hominibus culpae dederit, 
quorum contumeliis libelli eius sca- 
tent^ ita ut accrbitate quadam et 
amaritudine multis locis quasi im- 
buti sint. Etiam cothumatum ser- 
monem inridet (IV 7). Quamquam 
neque ipse altiore sermone plane 
abstinet^ et inrisione illa ut alibi 
id quod probare voluit non ei con- 
tigit ut probaret. Simplici sermo- 
nis tenuitate et vero etiam metricis 
rationibus Publilii Syri sententias 
in mentem vocat. Versibus autem 



1 cf. U prol. 12. m 7, 1. 10, 2; 60. epil. 8. 
IV 5, 2. epU. 7. 

2 n epil. 9; 11. m prol. 82; 61. IV prol. 
16 sqq. epil. 5: 'Particnlo, chartis nomen 
victumm meis, Latinis dum manebit pre- 
tium littorisl' cf. m 9, 3. 

3 Soueca cum dicat 'fabellas etAesopeos 
logos, intemptatum Romanis ingeniis opns* 
(cons. ad Polybium 27), enm ne fando qui- 
dem cognitum habere videtur. 

4 cf. II epil. 10. 15 sqq. III prol. 28; 61. 
m 1. 9. 12. epil. 29. IV prol. 15 sqq. 21. V 
prol. 9. 

6 cf. e. c. n 4, 8. m 2, 13 sq. epil. 29—31, 
qui locns bene ei cessit. IV 6, 10. 28, 7. app. 
U, 15—20. alia. 



magna cum cura et soUertia con- 
formandis optime aptus erat. Deni- 
que illud non tacendum est, foedas 
quasdam et obscenas fabulas im- 
mixtas esse, unde apparet Phae< 
drum non scripsisse pueris. 

Quae omnia cum ita sint, quid 
mirum quod vix mediocri apud ito- 
manos laude Phaedrus norebat. 
Nam praeter Martialem, o[ui lU 
20,5 'improbiiocos^Phaedn' com- 
memorat, et fortasse praeter Pra- 
dentium Cathem. 7, 115 unus ex 
antiquis eum laudat Avianus, qui 
in epistula suis fabulis praemissa 
haec habet: ^Phaedrus (fabularum) 
partem aliquam quinque in libellos 
resolvit.' Idem ergo lUi, qui nobis, 
praesto erat librorum numems. 

Attamen num inte^rae ad nos 
pervenerint Phaedri fabulae, iam 
erponere necesse est. Nam primum 
mira est singulorum libroi*um in- 
aequalitas, quippe qui 31, 8, 19, 
25, 10 fabulis constent, ita ut multa 
in altero ^uintoque libro deesse 
facile suspiceris; deinde *arbores 
loqui' libri I prol. 6 monet, quod 
nusquam fit in eis quae ext^nt fa- 
bulis?; lacunam porro esse in libro 
IV 13 apparet; denique libri V prol. 
V. 1 sese Aesopi nomen dicit inter- 
positurum, quod tamen in eo libro 
non deprehendimus. Accedit quod 
fabulae Phaedri more modo^ue 
conscriptae et eius fabulis im- 
mixtae. quae vel syllogis medio 
aevo factis vel maxime Nicolai 
Perotti opera servatae sunt, hodie 
extant. De quibus dicam, ubi qui- 
bus aliis codicibus Phaedri fabulae 
ad nostram memoriam traditae sint 
exposuero. 

Sed codicum numerus perparvus 
est. Inter quos primum locum ob- 
tinet codex Pithoeanus (P) saeculi 
IX vel X j is olim fiiit PetriPithoei, 
qui principem ex eo editioncm con- 
cinnavit anno 159G. Hodie liber 



6 Mocos^ ipse fabellas Phaedrus appellat, 
cf. I prol. 7. m prol. 87. IV 2, 1. 7, 2. *im- 
probi * ad obscena pertinere puto. 

7 at flt in fabula codicis Vossiani pe- 
destri sermone induta, quam Inflra p. 71 
ezhibni: *Homo etarborea.* 



VI 



PRAEFATIO 



pretiosissimus et nitidissime scrip- 
tus penes marcliionem de Rosanbo 
est et *asservatur in villa, quae 
vocatur du Mesnil, prope oppi- 
dum Meduntam haud ita procul 
a Lutetia situm,' doctorum usui 
haud facile patens, ita ut in colla- 
tione a Bergero de Xivrey diligen- 
tissime facl^ et anno 1830 in lucem 
edita acquiescendum sit. Fabulae 
non versibus distinctae, sed con- 
tinua scriptura exaratae sunt. Huic 
libro similiimus erat codex Remensis 
(R), eiusdem aetatis, ^ui postquam 
a Kigaltio, Gudio, Vincentio con- 
latus est, anno 1774 incendio periit. 
Hi duo codices quamquam nec scri- 
bendi vitiis nec verborum transposi- 
tionibus vacant, pleraque tamen 
fideliter servaverunt, Non ita mul- 
tum confert ad usum nostrum 
*■ charta Danielis ' (codex Reginensis 
Vatic. 1616), in qua saecSo XII 
fabulae libri I 11—13 et 17—21 
non satis religiose descriptae sunt. 
Nostro denique saeculo in lucem 
editae sunt labulae quae dicuntur 
Perottinae. NicolausenimPerottus, 
quem supra nominavi, is qui post 
medium saeculum XV. Siponti in 
Apulia archiepiscopus erat, fabulas 
multas coUegit, quae in codicibus 
Vaticano Vrbinate 368 (V) et Nea- 

{)olitano (N) saec. XV — XVI scriptis 
eguntur. Hunc autem his fabulis 
prologum praemisit, versibus sena- 
riis sane horridis quique *politicos' 
Byzantinorum versus redoleant 
compositum: 'Non sunt hi mei, 
quos putas, versicuU, sed Aesopi 
sunt et Aviani et Phaedri, quos 
collegi, ut essent, Pjrrhe, utiles 
tibi . . . saepe versiculos inter- 
ponens meos . .' Ita vero est: suos 
versus interposuit fabulis Aviani, 
Phaedri, *Aesopi*. Phaedri fabulis 
numero 32, 'mirifice disiectis illis 
ac turbatis' ut ait L. Muellerus 
qui conspectum carum dedit in edi- 
tionis maioris praef. p. XXIII, * Ae- 
BOpiun' adiunxit: cmus nomine eas 
fabulas dicit quas in Appendice 
nostra leges. Has fabuias cum 
Phaedri esse ex perfecta non dicam 
simiUtudine sed aequalitate earum 



eluceat, illud unum tameu con- 
tendo, Perottum ex diversis fonti- 
bus alteras Phaedri^ alteras Ae- 
sopi nomine insignitas coUegisse. 
Ac nescio an non prorsus eadem 
ratione servatae sint: mihi quidem 
in fabulis Phaedri paulo maiore 
licentia grassatus esse videtur qui 
in codice Phaedri a Perotto ad- 
hibito vocabula sententias ordinem 
immutavit, quam qui in *Aesopo' 
quem adhibuit eo opere multo 
modestius perfunctus est VN co- 
dices inter se simillimi sunt. In 
Phaedroperscrutando primum illud 
inteUegimus, VN ex eodem quo PR 
archetypo originem ducere qui e. c. 
in 14, 9 pro *sophus' habebat 
* Aesopus,* Ul 17, 4 post * Cybebae * 
addiderat *Neptuno.' At ne PR 
quidem non mutatum Phaedrum 

Eraebent, qui IV 20, 3 *ultimam' 
abent (ubi *intimam' recte N), 
quique ut ad graviora transeam. 
U ep. 1 4ngentem* (ubi *ingenio 
recte VN), ib. 3 *homini' (*honori* 
V: verum est * honoris'), III prol. 37 
*fiet scelus it locis' (*fictis elusit 
iocis' recte V), 13, 11 *de quibus' 
contra metrum (*de quis' recte 
VN), epil. 11 *veniet' pro *per- 
veniet', ib. 2 *tibine videar' contra 
metrum pro * videar ne tibi.' Tamen 
et haec et si qua sunt graviora 
etiam, ut HI epil. 27 pro *graviter* 
*gratulari,' quod est in PR, con- 
silium interpolandi vel mutandi vix 
ullo loco produnt. Quod secus est 
in VN; qui inter alia haec habent: 
III 14, 4 *ut derisorem potius riden- 
dum ostenderet,* IV 25, 15 'ad 
cenam mecum veni,' ib. 29 * domus ' 
pro * camarae ', IH 16, 16 * gaudebat ' 
pro *cognovit,' alia. Supersedere 
igitur Dceret libris VN^ nisi ut 
diximus hic illic veram lectionem 
hi soli praebcrcnt. Itaque hac lege 
eis utendum cst, ut quantum fieri 
potest sequamur PR; quod si quando 
non est ad rem aptum, a mutatione 



8 Negat Muelleras: at vix credibile ost, 
HX uno loco prologi libri tortii (v. 1), prae- 
sertim cnm eum prologum in syllogam 
suam non recoperit, nomen Phaodri a 
Porotto positum orro. 



PRAEPATIO 



VII 



vel coniecturae vel VN libris in- 
nixa, quae tamen quam proxime ad 
PRaccedat oportet,auzilium peten- 
dum est. 

Perottinae fabulae Phaedri ma- 
num cum referant, ex altero quinto- 
que libro maximam partem de- 
cerptae esse videntur. Quae quod 
vocabula nonnulla habent in reli- 
quis non obvia (ilico, immo, iterum, 
sodes, vafer), id in tanta omnium 
rerum similitudine nil contra valet. 
— Quae medio aevo, iam ut vide- 
tur ab aetate Carolingica, fabulae 
Phaedri aliorumque in solutam ora- 
tionem scholarum in usum versae 
sunt, ad criticam instituendam vix 
quidquam quod certimi sit, afierunt. 
Vnam excipio syllogen codicis Vos- 
siani oct. 15, quam edidit anno 1709 
Nilantius, a. 1884 L. Hervieux in 
libro qui inscribitur *les fabulistes 
latins,* quae hic illic prope abest ab 
ipsis Phaedri versibus. A quibus 
multo magis remota est ea fabula- 
rum forma pedestris, a qua profecti 
et anonymus Weissenburgensis (co- 
dex Guelferbytanus Gud. lat. 148.) 
et Somulus ille qui dicitur suas 
fabularum conlectiones institue- 
runt. A Komulo omnes fere pende- 
bant rccentiores. Nam non ante an- 
num 1596 Phaedrus ipse innotuit; 

?uem tunc ex P edidit Petrus 
'ithoeus, deinde alii innumeri; 
commemorandi hoc loco sunt Neve- 
letus (anno 1610), Burmannus (1698 
et saepius),Bentleius(1726), Schwa- 
bius (1806), Bothius (1825), Berger 
de Xivi-ey (1830), Orellius (1831)^ 
Eyssenhardtius (1867) , Luciani 
Muelleri ed. minor a. 1868, ed. 
maior a. 1877. 

Appendicis loco primum fabulas 
Perottinas, deinde ex syllogis medii 
aevi, maxime ex codice Vossiano, 
eas fere fabulas pedestri sermone 
sciiptas attuli, quae aut maxima aut 
aliqua ex parte genuinam versuum 
formam tam clare ostendunt, ut 
multis locis facili opera illi re- 
cuperari possint. Nec tamen versus 
illos refingere ipse conatus sum nec 
Gudii Burmanni Muelleri fetus uno 
ordine cum antiquis et genuinis 



Phaedri carminibus ponere: immo 
vero pedestrem formam reliqui in- 
tactam nec nisi raro accentibus 
positis viam monstravi qua ad anti- 
quos versus perveniretur: etenim 
discipulis, quibus maxime haec 
editio paratur, nec ingratum illud 
nec inutile fore credo, curare ut 
versuum reliquias illic indagent 
carminumque ibrmam quantum po- 
terunt redintegrent ipsi. Unam 
fabellam quamvis metrica forma 
omnino iam egentem addidi, qua 
Phaedri libri I prol. v. 6 illustretur. 
Omnes ex plenissimo Hervieuxii 
libro desumpsi ; textus autem quem 
vocant in iustam formam ubi opus 
erat mihi ipsi erat revocandus. 

Postremo qua ratione Phaedrus 
metro iambico tam iucunde et po- 
lite usus sit, paucis explicandum 
est. Omnes praeter ultimum pedes 
spondeum recipiunt quem quintus 
plerumque habet eidemque dacty- 
lum; anapaestus cum et ipse eisdem 
in pedibus locum habeat, tamen in 
altero et tertio quartoque perraro 
occurrit neque vero duo anapaesti 
sese excipiunt. Proceleusmaticus 
in primo, tribrachys saepe in altero 
tertio quarto pede positus est. Quas 
praeterea observantiassubtiliter ex- 
plorari posse L. Muellerus ostendit 
permultas, eae pleraeque ex eo or- 
tae esse mihi videntur, quod Phae- 
drus illud suum 'varietas delectat' 
ita fere in pangendis versibus dili- 
gentissime observavit, ut accentus 
verborum versuumque in altero ter- 
tioque atquc etiam quarto pede fere 
semper consentiant(inquarto paene 
semper, nisi ubi vox in quintum 
porrecta a quinto quasi secum 
trahitur), in primo conspirent ple- 
rumque, contra in quinto sextoquc 
totiens discrepent quotiens con- 
gruant. Haec ad eHsionem quo- 
que ceteraque de quibus magna 
cum cura Muellerus egit pertinent. 
Quattuor syllabae correptae nisi in 
primo pede et singularem ob cau- 
sam apj^. 26, 1 nusquam deinceps 
se excipmnt (cf. ad iV 11, 3). 

Eo iam perventum est, ut de ea 
rationc disputem quam in con» 



vni 



PBAEFATIO 



Btituendis poetae verbiB secutus 
Bum. Quo tsunen munere brevissime 
defun^ licet, cum novis codicum 
auxiliis non adiutus eis librorum 
lectionibus adhibitis, quasMuellerus 
in editione maiore quae anno 1877 
prodiit com^osuit, hanc editionem 
conformaverim. Neque huius loci 
esse videtur enumerare, quibus 
iocis a codicibus recesserim quo- 
rumque virorum doctorum emen- 
dationes his locis receperim : quod 
qui cognoscere volet, Muelleriana 
editione in comparationem adhibita 
tam facili plerumque opera indaga- 
bit quam quibus rursus locis ab Qla 
recesserim codicesque secutns sim : 
exquibus hoc afferOjUbicumque per 
metricas rationes hceat, me nihil 
Bcripsisse cum PR, non m/, itemque 
me hercules trisyllabum; beneficmm 
quoque et simiha me ita efferri vo- 
luisse ut apud Horatium c. 8, 4, 41 
effertur consilium. Fabularum in- 
Bcriptiones non Phaedri sed homi- 
nis aetate posterioris esse suffidet 
semel adnotasse: c[uas scholarum 
in usum intactas rehqui. Nunc eoB 
modo locos afferam quibus scripsi 
quae in editione illa adnotata non 
inveniuntur. Sunt autem hi: 

I 1, 12 tunc addidi (tum iam 
Maehly) \ 2, 20 superque lignum 
scripsi, cf. 2, 1, 1 (lignumque super 
Pft) I 4, 7 dente ex Vossiano insend 
(adeo PR) \ 12, 2 eruit scripsi (erit 
PR). an exserit? | 13, 13 et 14 inter 
se segregavi \ 14, 8 misc. ant. ill. se 
P; ordinem restiiui \ 19, 9 ubi coepit 
illa scripsi cubile coepit illa pR 
cubile coepit vulgo \ 29, 1 captent 
scripsi (captant PR) \ 31, 14 hunc 
versum Vossiani vestigia secutus ad- 
didi. — 

II 1, 8 sed scripsi (et PR) \ 2, 2 
ncmpe corruptum puto \ 8 qui] 
cum edd. vett, recte? \ 3, 2 num po- 
suit? I 5 vivos: fortasse cunctos | 5 
itiscr, Ti. (t. e. Tiberius) scripsi: 
Item PR edd. Erao nulla hoc loco 
lacuna est | 5, 16 leve scripsi come 
PR I 20 ille ut putai^et scripsi: ut 
putavit PR I 6, 13 facili scripsi: 
tacile PR | 7, 8 in illum scripst 



(cf. V. 4): mulum PR \ incursitant 
Heinsius: puto proruunt (trucidant 
PR) I 8, 1 fortasse Nemorosis cer- 
vus I num post v.l et^ lacunae sunt ? | 
epil. 10 miUrsinus: si PR \ 17 versus 
in pedestrem sermonem mutatus mihi 
videtur. possis scribere: nec quic- 
quam docuit msi bonos ut carpe< 
rent. — 

m prol, 18 Tonanti scripsi: to- 
nanti edd. \ 26 vile scripsi: dulce 
PR I 60 interpunxi ut edd. vett. \ 
2, 5 neminem quae laeserat scripsi: 
quamvis nemo iaederetPi2 | 7,21 — 

24 num post v. 5 ut canis responsum 
ponendi? cf. infra de Vossiano. \ 9 
inscr. Socr. ad amicos P/2, correxi \ 
(10, 41 istos Froehnerus) \ 12, 1 ster- 
culino Desbillons: sterquilino PR \ 
15, 2 hac scripsi: haec PR \ 17, 7 
pendere scripsi: vendere PR | 18, 8 
pinnis scripsi: plumis PR | epU. v. 14, 
quia est tautologia versus 13, spurium 
puto I 34 periculum est PR. num 
poeta ipse memoria lapsus est? — 

IV prol. 3 tamen add. Bueche- 
leru^ I 4 etiam: num itidem? | 5 
quovis scripsi: quo PR \ 14 vaca- 
bit scripsi: vacarit Bentley, vulgo 
(varie PR) \ fdb. 5 Aenigma vd 
Problema inscribere malim | 5, 5 et 
delevi et rusticam PR \ 10 post tum 
interpunxi \ 7, 20 improbos scripsi 
(cf. Thuc. 1, 8 oi ix Tcav viiQiov 
K.WKOVQyoi, avearijaav vn avrov sc. 
Tov Mivto): imperium PR | 11, 3 
fortasse ab anapaesto ita incipit qui 
onustus sacrilegio? on. q. s. PR \ 
post 13, 3 talem fere versum deesse 
quidam coniecit: eadem jpariter arte 
atque infidelitas | 17, 10 quod 
scripsi: aeque PR \ 18: post 7 lacu- 
nam constitui itemque post 13 ubi tale 
quid desidero: canes interea, qui illis 
rem mandaverant, mirati sqq. \ 19 
iucundo (cf. 3, 1, 3) scripsi: sed 
multo PR.possis etiam: anus occulto 
replent | 20 interpunxi \ 19 inscr. 
misericordi scripsi: misericordia 
PR I 22, 25 obvius P, num rectef 
24, 10 lacunam indicavi (cf. Voss.) 

25 inscr.: iia edd. vett. Poeta PR. — 

V 4^ 10 num depressi? | 5, 31 
die pnore conido \ 6, 3 interpunxi 
cum edd. vett. post iu commune sc 



PRAEFATIO 



IX 



proferator I 6, 7 huic querelae eon- 
cinet Muelier, fort. recte \ 7 mscr, 
Procax (sic PR) idem est quod super- 
biens v. 38. cf. 1 2, 2 | 7, 4 populo 
Froehner: paulo PR | 17 ut publi- 
cum i. p. i. scripsi ut i. pr. abduci- 
reumP52 | 25 fort. modo reverso? — 
Appendix. 1, 4 potius scripsi 
citius VN I 5 fortasse quam quamvis 
parvam tibi particulam impertiar | 
2, 6 fortasse robora et taun {sed cf. 
Tac. Germ. 5 gloria frontis) | 4, 22 
sic correxi anthol. lat. 802, 22: f. ipse 
consentio -V 16, 3 subito scripsi: 
quid F I iS, 17 num primum? | mus 



BSiXxmt Buechelerus : muesSintVN \ 20 
corruptus est J 21 virum ut VN, cor- 
rexi anth. 806 | 10, 5 h. b. narravit 
scripsi: narrat h. b. F | 12 set ego 
8. . . iVet Vf I 11, 2 fortasse iactan- 
tiorem Aesopus ut vidit, statim | 9 
quam tu aad. Studemund | 13, 5 
virginis scripsi cum VN {non est 
virgOj at famam assequitur virginis) \ 
17 egregiam Buechelerus et delevi: 
aegram etVN \ 14,13 sm Buecheler: 
suae VN \ 15, 15 nam scripsi: in- 
quit VN I era Orellius: certe VN | 

16, 2 gloriose Burmannus: gloriosa 
V I 6 soc. fera lannellius: f. s. VN 

17, 4 quae: an scribendum cum? 
22, 2: dein lacunam indicavi anth. 
lat. 821. I 26, 1 semior VN \ 27, 8 es 
scripsi: est VN \ 28 inscr. tuti add. 
Buecheler, — 

Superest ut ex codice Vossiano 
(V) et anonymo quoque Weissen- 
burgensi (Tv ) etRomulo (R) addam, 
quicquid ad corruptaPhaedri verba 
restituenda cuiuscumque momenti 
esse videtur: id quod a nuUo edi- 
torum adhuc factum esse miror. 

I 2, 14 missum levi motu sono- 
que V I 16 mersae limo cum late- 
rent F | 3, 8 imprudenti VW \ 11 
tr.] luctificam iterum F | notam 
sumpsitque iniquam famam TF | 4, 3 
nympharum F | 4 ab altero F | 5, 9 
valeo FJ cucurri WR | 8, 9 medi- 
camen y\ 11 quae] quod F | 3 iuvat 
importune, deinde quia ingratus 
postulat quod implere non possit 
r I 9, 1 dantem V\ posth: hoc vere 
te ifecit insidiari et sustinere. Tali- 



bus V\ 13, 2 turpi F | 5 hunc cum 
fuisset intuita F, non WR \ alloqui 
F o quis VWR \ 11 avide F, non 
WR I 19, 8 illa coepit cubile suum 
repetere FR, sine m& TF | 20, 2 in 
flumine FJ 5 coeperunt lambere: 
sic r. F I 21, 1 et desolatus V\ 1 sq. 
hostile comibus confodit F, non 
WR I 22, 6 nunc] nam VWR \ re- 
liquias . . totas devoras F (totum 
WR) I 23, 3 fur oxmiVWR \ 24, 4im- 
plevit F, non R\ 5 altior F 1 10 rupta 
mteriit F nipta pelle mortua est 
22 1 25, 5 Kapidius igitur currens ex 
Nilo cum b. F | 26 post 6: esuriens 
et verecunda (lege iracunda) abiit 
ciconia add, Vet fere i^ | 27, 6 sacri- 
legii lueret F | 9 luis F | 11 et in 
stercoribus educatus F | 21 post 11: 
quid tibi profuit has invemre divi- 
tias? F I 28, 3 apposuit F | 6 quasi 
esset inferior F | 28, 8 at vulpis 
plena dolore F | 10 damnis miscens 
sanguinem F | 29, 5 indignum F — 
atus WR I post 6: dissimulansque 
VR agitavit caput VWR. qui ex- 
tenso pede ostendit ungulam. Si 
F I 10 recessit ab ira et V\ 31, 3 
semper F | 8 pacto foederis, ut F | 
10 at i. c. t. se m. F 1 14 qui nostrum 
spiritum tali credidimus inimico F 
qui nos praedoni commisimus W 
quae nos tali commisimus R. — 

II 6, 4 alto volavit caelo W (a. c. 
v. R) I 17 iniquo consilio interit 
(periit) TFiB | 8, 3 petit] fuit (lege 
ragit cum R)V \ 8, post 7 : silva te 
melius celares aut ungula secares 
campum quam hic devorareris Vet 
fereWR \ post 9: haec cum dixisset 
(illis diceret W ioquitur R) obscuro 
se condidit loco VW | 19 statim 
vitam eripiet tuam R et fere VW \ 
21 nuper viderat neglecte suos et 
macilentos boves F | epUogus: alia 
{num genuinaf) habent W 5, 11 et R 
4, 22. — 

III 2, 5 qui neminem laesit WR \ 
13 pecudes WR \ 16 non curant 
WR I 7, post 9 latrones contra ve- 
nientes; nullus passim ingreditur F 
et fere WR | post 10 in VTvR sequun- 
tur V. 21—24, quos ut canis respon- 
sum aptissime post v, 5 ponendos 
puto I post mecum 15: in cubile F, 



PRAEPATIO 



ne timeas V nihil est quod timeas 
WR ! 18 sum acrior VWR | 22 gro- 
iciunt V I post 23: mihi porrigitur 
F-ent W 'it R \ post 24; me blan- 
diuntur omnes, mihi aqua abunde 
est, otiosus vita fruor F; similia 
WR I 12, 7 nec tu mihi prodes nec 
ego tibi V nec tibi ego prosum nec 
tu mihi R nec ego sum tibi nec tu 
mihi necessaria T^ | 18, 8 plumis R 
flammis W. — 

IV 1, 7 tympana et cribella (sic 
R, cilibra V cymbala W) quae sem- 
per battuuntur VWR | 2, 15 periit] 
capitur 72 { 8, 4 si — cibo] aquam 
et cibos F, aliquid cib(or)um WR \ 
c. 13 ad fdbulam 51 codicis Vossiani 
videtur spectare \ 14, 1 Cum sibi 
ferae regem fortissimum leonem 
fecissent VR (sed W v, 1 — 2 cum 
Phaedro consentit) \ 6 postquam ha- 
bere coepit de hac re poenitentiam 
W et fere R, ex hac re posteaquam 
poenituit F, quiita pergtt: et mutare 
naturam non potuit [patientia], 
coepit aliquos ducere in secretum 
et lallacia ^uaerere an os foetens 
haberet. qui dicerent *putit* et qui 
'non putit,' onmes laniabat, et sa- 
turabatur eorum camibus. cum de 
multis hoc faceret, vocat simiam 
(simium WR) ad se, interrogat si 
putidum haberet os. ille vero cin- 
namomo suavius olere dixit, et 
quasi deorum altaria. leo vero 
erubuit laudatorem; cum sederet 
(ut laederet recte W), mutavit fidem 
(Deinde pergit Romulus 3, 20 cum 
TF5, 2; Vautem hic desinit) et quae- 
sivit fraudem, at(}ue lan^uere se 
simulavit (esse finzit lan^idumTF). 
continue venerunt medici, qui ut 
venas consideraverunt, pulsum sa- 
num ut viderunt, suaserunt ei su- 
mere cibum aliquem qui levis esset 
et tolleret fastidium pro digestione. 
ut regibus omnia hcent: *ignota 
est' inquit *mihi caro simii. vellem 
illam probare ' (i^noro quis sit huic 
sapor TF). ut estlocutus, statim ne- 
catur bcniloquus simius, ut eius 
camem cito escam sumeret. tum V: 



Quia loqui poena est et tacere tor* 
mentum | 19, 2 quaedam colubrum 
V\ 3 tota hieme fovit VR per totam 
hiemem f. TF | 23, 3 post peperit: 
fama huius rei volat, et quos timor 
invaserat, resumpsemnt spiritum, 
et quod malum putabant,in nihilum 
omnibus venit K; simUia W \ 24, 8 
labia osculor, dulcia pungo (figo R) 
VR I post 10: et formica contra: 
haec quae dicis, improba pestis, 
laudas importunitatem tuam. num 
optata venis? F | post 14: et 
castas tu importuna (-ne R) adis 
(adoras F) VR | post 21: tempus 
meum (me R) gaudia sequuntur, tu 
cum (cur F) ventilata a (ventoso R) 
flabello pelleris sordida VR. — 

V 10, 5 scabrosi dentes F I 9 lau- 
dasti quod fuimihi (fuimus WR et 
TF) iam (nunc R) damnas quod 
sumus (sum F) VWR \ memor esto 
pristini; quod hodie po8sumus,bona 
gratia apud te sit sic fere add, 
VWR. — 

App. 1 post2: quid est opus[sine 
causa] tanta longitudine? Tr, similia 
VR I v.4:sq. per terram illam trahe- 
rem sive per petras et spinas R, si- 
milia VW \ et lutum, ne tu meo 
tegumento pulchrior videaris et lo- 
cuples R^ similia TF | 9, 2 iocandi 
causa WR \ 8 do tibi modium tr. 
i2 I 10, 6 vitulum . . bovi WR | 11 
et comu cum aliquos laeserit, lapi- 
dibus et fustibus debilitatur (im- 
merens nereat TF) WR \ 13 post 29 : 
quia miles potuit officiari mulieri 
R (?) I 17, 4 quae n.] ut vidit R \ 6 
satis est] expono fetum secura (-re) 
WR I post 7 : obsecro, da mihi ho- 
norem. fuit etiam et tibi mater. 
IUe autem ut recessit fmstra frau- 
dulcnter pctendo fatigatus, ipsa 
statim profudit sarcinam R et fere 
W I pro 8: infelicissime jpeperisset 
R inf. pareret TT'^ | 26, 1 celeriter 
R \ 4 sq. cui non se facere iurat 
malum F, similia WR \ 6 late s.] 
csto secums, in aliam ei partem te 
fugisse ^iQ2im R et similiterW \ 27,8 
esfl sis TF es R. 



P H A E D R I 



AVGVSTI LIBERTI 



FABVLAE AESOPIAE 






f 



P H A E D R I 

AVGVSTI LBBERTI 

FABVLARVM AESOPIARVM 
LIBER PRIMVS. 



PROLOGVS. 

Aesopus auctor quam materiam repperit^ 
hanc ego polivi versibus senariis. 
duplex libelli dos est: quod risum movet 
et quod prudenti vitam consilio monet. 
calumniari si quis autem voluerit, 
quod arbores loquantur, non tantum ferae^ 
fictis iocari nos meminerit fabulis. 



I. LVPVS ET AGNVS. 

Ad rivum eundem lupus et agnus venerant 
siti compulsi; superior stabat lupus 
longeque inferior agnus. tunc fauce improba 
latro incitatus iurgii causam intulit. 

*cur/ inquit, ^turbulentam fecisti mihi 5 

aquam bibenti?' laniger contra timens: 
*qui possum, quaeso, facere, quod quereris, lupe? 
a te decurrit ad meos haustus liquor.' 
repulsus ille veritatis viribus: 

^ante hos sex menses male/ ait, ^dixisti mihi.' 10 

respondit agnus: ^equidem natus non eram.' 
^pater hercle tunc tuus,' inquit, ^male dixit mihi.' 
atque ita correptum lacerat iniusta nece. 

Haec propter illos scripta est homines fabula, 
qui fictis causis innocentes opprimunt. 15 



4 PHAEDRI PABVLARVM 

n. RANAE REGEM PETIERVNT. 

Athenae cum florerent aequis legibus, 
procax libertas civitatem miscuit 
frenumque solvit pristinum licentia. 
hic conspiratis factionum partibus 
5 arcem tyrannus occupat Pisistratus. 
cum tristem servitutem flerent Attici 
(non quia crudelis ille, sed quoniam grave est 
omne insuetis onus) et coepissent queriy 
Aesopus talem tum fabellam rettulit. 

10 Ranae vagantes liberis paludibus 
clamore magno regem petiere a love, 
qui dissolutos mores vi compesceret. 
pater deorum risit atque illis dedit 
parvum tigillum, missum quod subito vadis 

15 motu sonoque terruit pavidum genus. 
hoc mersum limo cum lateret diutius^ 
forte una tacite profert e stagno caput 
et explorato rege cunctas evocat. 
illae timore posito certatim adnatant 

20 superque lignum turba petulans insilit. 
quod cum inquinassent omni contumelia, 
alium rogantes regem misere ad lovem, 
inutilis quoniam esset, qui fuerat datus. 
tum misit illis hydrum, qui dente aspero 

25 corripere coepit singulas. frustra necem 
fugitant inertes; vocem praecludit metus. 
furtim igitur dant Mercurio mandata ad lovem^ 
adflictis ut succurrat. tunc contra deus: 
^quia noluistis vestrum ferre/ inquit, ^bonum, 

30 malum perferte.' — *vos quoque, o cives,' ait, 
'hoc sustinete, maius ne veniat, malum.' 

m. GRACVLVS SVPERBVS ET PAVO. 

Ne gloriari libeat alienis bonis 
suoque potius habitu vitam degere, 
Aesopus nobis hoc exemplum prodidit. 



LIBEB I. 5 

Tumens inani graculus superbia, 
pennasy pavoni quae deciderant, sustulit 5 

seque exomavit. deinde contemnens suos 
se miscuit pavonum formoso gregi. 
illi impudenti pennas eripiunt avi 
fugantque rostris. male mulcatus graculus 
redire maerens coepit ad proprium genus; 10 

a quo repulsus tristem sustinuit notam. 
tum quidam ex illis, quos prius despexerat: 
^contentus nostris si fuisses sedibus 
et quod natura dederat voluisses pati, 
nec illam expertus esses contumeliam 15 

nec hanc repulsam tua sentiret calamitas.' 



IV. CANIS PER FLVVIVM CARNEM FERENS. 

Amittit merito proprium qui alienum adpetit. 

Canis per fiiumen carnem cum ferret natans, 
Ijmpharum in speculo vidit simulacrum suuniy 
aliamque praedam ab alio cane ferri putans 
eripere voluit: verum decepta aviditas 
et quem tenebat ore dimisit cibum, 
nec quem petebat potuit dente attingere. 



V. VACCA, CAPELLA, OVIS ET LEO. 

Numquam est fidelis cum potente societas: 
testatur haec fabella propositum meum. 

Vacca et capella et patiens ovis iniuriae 
socii fuere cum leone in saltibus. 

hi cum cepissent cervum vasti corporis, 5 

sic est locutus partibus factis leo: 
'ego primam tollo, nominor quoniam leo; 
secundam, quia sum fortis, tribuetis mihi; 
tum, quia plus valeo, me sequetur tertia; 
malo adficietur, si quis quartam tetigeritl' 10 

sic totam praedam sola improbitas abstulit. 



6 PHAEDRI PABVLARVM 

VI. RANAE AD SOLEM. 

Vicini furis celebres vidit nuptias 
Aesopus et continuo narrare incipit: 

^Uxorem quondam Sol cum vellet ducere, 
clamorem ranae sustulere ad sidera. 
5 convicio permotus quaerit luppiter 
causam querelae. quaedam tum stagni incola: 
*nunc,' inquit, ^omnes unus exurit lacus 
cogetque miseras arida sede emori. 
quidnam futurum est, si crearit liberos?' 



VII. WLPES AD PERSONAM TRAGICAM. 

Personam tragicam forte vulpes viderat: 
*o quanta species/ inquit, ^cerebrum non habetl' 

Hoc illis dictum est, quibus honorem et gloriam 
fortuna tribuit, sensum communem abstulit 



VIIL LVPVS ET GRVIS. 

Qui pretium meriti ab improbis desiderat, 
bis peccat: primum quoniam indignos adiuvat; 
impune abire deinde quia iam non potest. 

Os devoratum fauce cum haereret lupi, 
5 magno dolore victus coepit singulos 
inlicere pretio, ut illud extraherent malum. 
tandem persuasa est iure iurando gruis, 
gulaeque credens colli longitudinem 
periculosam fecit medicinam lupo. 
10 a quo cum pactum flagitaret praemium: 
^ingrata es,' inquit, ^ore quae nostro caput 
incolume abstuleris et mercedem postules.' 



IX. PASSER AD LEPOREM CONSILIATOR. 

Sibi non cavere et aliis consilium dare 
stultum esse paucis ostendemus versibus. 



LIBER 1. 7 

Oppressum ab aquila et fletus edentem graves 
leporem obiurgabat passer: *ubi pemicitas 
nota,' inquit, *illa est? quid ita cessarunt pedes?' 5 

dum loquitur, ipsum accipiter necopinum rapit 
questuque vano clamitantem interficit. 
lepus semianimus: ^mortis en solacium! 
qui modo securus nostra inridebas mala, 
simili querela fata deploras tua/ 10 



X. LVPVS ET WLPES IVDICE SIMIO. 

Quicumque turpi fraude semel innotuit, 
etiam si verum dicit, amittit fidem. 
hoc adtestatur brevis Aesopi fabula. 

Lupus arguebat vulpem furti crimine; 
negabat illa se esse culpae proximam. 5 

tunc iudex inter illos sedit simius. 
uterque causam cum perorassent suam, 
dixisse fertur simius sententiam: 
*tu non videris perdidisse quod petis; 
te credo subripuisse quod pulchre negas.' 10 



XL ASINVS ET LEO VENANTES. 

Virtutis expers verbis iactans gloriam 
ignotos fallit, notis est derisui. 

Venari asello comite cum vellet leo, 
contexit illum frutice et admonuit simul, 
ut insueta voce terreret feras, 5 

fugientes ipse exciperet. hic auritulus 
clamorem subito toUit totis viribus 
novoque turbat bestias miraculo. 
quae dum paventes exitus notos petunt, 
leonis adfliguntur horrendo impetu. 10 

qui postquam caede fessus est, asinum evocat 
iubetque vocem premere. tunc ille insolens: 
^qualis videtur opera tibi vocis meae?' 
*insignis,' inquit, *sic, ut, nisi nossem tuum 
animum genusque, simili fugissem metu,' ^ 



8 PHAEDRI PABVLARVM 

XIL CERVVS AD FONTEM, 

Laudatis utiliora, quae contempseris, 
saepe inveniri haec eruit narratio. 

Ad fontem cervus, cum bibisset, restitit 
et in liquore vidit effigiem suam. 
5 ibi dum ramosa mirans laudat comua 
crurumque nimiam tenuitatem vituperat, 
venantum subito vocibus conterritus 
per campum fugere coepit et cursu levi 
canes elusit. silva tum excepit ferum, 

10 in qua retentis impeditus comibus 
lacerari coepit morsibus saevis canum. 
tunc moriens vocem hanc edidisse dicitur: 
*o me infeliceml qui nunc demum intellego, 
utilia mihi quam fuerint, quae despexeram, 

15 et, quae laudaram, quantum luctus habuerint.' 

Xin. VVLPES ET CORVVS. 

Qui se laudari gaudet verbis subdolis, 
sera dat poenas turpes paenitentia. 

Cum de fenestra corvus raptum caseum 
comesse vellet, celsa residens arbore, 
5 vulpes hunc vidit, deinde sic coepit loqui: 
*o qui tuarum, corve, pinnarum est nitor! 
quantum decoris corpore et vultu geris! 
si vocem haberes, nulla prior ales foret.' 
at ille stuhus dum vult vocem ostendere, 
10 emisit ore caseum, quem celeriter 
dolosa vulpes avidis rapuit dentibus. 
tum demum ingemuit corvi deceptus stupor. 

"Hac re probatur ingenium quantum valet.] 

^Virtute semper praevalet sapientia.] 

XIV. EX SVTORE MEDICVS. 

Malus cum sutor inopia deperditus 
medicinam ignoto facere coepisset loco 



LIBER I. 9 

et venditaret falso antidotum nomine, 
verbosis adquisivit sibi famam strophis. 
hic cum iaceret morbo confectus gravi 5 

rex urbis, eius experiendi gratia 
scyphum poposcit: fusa dein simulans aqua 
antidoto illius se miscere toxicum, 
ebibere iussit ipsum posito praemio. 

timore mortis ille tum confessus est, 10 

non artis ulla medicae se prudentia, 
verum stupore vulgi factum nobilem. 
rex advocata contione haec edidit: 
^quantae putatis esse vos dementiae, 

qui capita vestra non dubitatis credere, 15 

cui calceandos nemo commisit pedes?' 
Hoc pertinere vere ad illos dixerim, 
quorum stultitia quaestus impudentiae est. 

XV. ASmVS AD SENEM PASTOREM. 

In principatu commutando saepius 
nil praeter domini nomen mutant pauperes. 
id esse verum parva haec fabella indicat. 

Asellum in prato timidus pascebat senex. 
is hostium clamore subito territus 5 

suadebat asino fugere, ne possent capi. 
at ille lentus: ^quaeso, num binas mihi 
clitellas impositurum victorem putas?' 
senex negavit. 'ergo quid refert mea, 
cui serviam, clitellas dum portem meas?' 10 

XVL OVIS, CERWS ET LVPVS. 

Fraudator homines cum vocat sponsum improbos, 
non rem expedire, sed mala inferre expetit. 

Ovem rogabat cervus modium tritici 
lupo sponsore. at illa praemetuens dolum: 
*rapere atque abire semper adsuevit lupus, 5 

tu de conspectu fugere veloci impetu: 
ubi VOB requiram, cum dies adveuentV 



10 PHAEDRI PABVLARVM 

XVII. OVIS, CANIS ET LVPVS. 

Solent mendaces luere poenas malefici. 

Calumniator ab ove cum peteret canis 
quem commodasse panem se contenderet, 
lupus, citatus testis, non unum modo 
5 deberi dixit, verum adfirmavit decem. 
ovis damnata falso testimonio 
quod non debebat solvit. post paucos dies 
bidens iacentem in fovea conspexit lupum. 
^haec,' inquit, ^merces fraudis a superis datur.' 

XVm. MVLIER PARTVRIENS. 

Nemo libenter recolit qui laesit locum. 

Instante partu mulier actis mensibus 
humi iacebat flebiles gemitus ciens. 
vir est hortatus, corpus lecto reciperet, 
5 onus naturae melius quo deponeret. 
^minime,' inquit, *illo posse confido loco 
malum finiri, quo conceptum est initio.' 

XIX. CANIS PARTVRIENS. 

Habent insidias hominis blanditiae mali: 
quas ut vitemus, versus subiecti monent. 

Canis parturiens cum rogasset alteram, 
ut fetum in eius tugurio deponeret, 
5 facile impetravit: dein reposcenti locum 
preces admovit, tempus exorans breve, 
dum firmiores catulos posset ducere. 
hoc quoque consumpto flagitare validius 
ubi coepit illa: *si mihi et turbae meae 
10 par,' inquit, ^esse potueris, cedam loco.' 

XX. CANES FAMELICL 

Stultum consilium non modo eflfectu caret, 
sed ad pemiciem quoque mortales devocat. 



LIBEB I. 11 

Corium depressum m fluvio viderunt canes. 
id ut comesse extractum possent facilius^ 
aquam coepere ebibere: sed rupti prius 
periere^ quam quod petierant contingerent. 



XXI. LEO SENEX, APER, TAVRVS ET ASINVS. 

Quicumque amisit dignitatem pristinam, 
ignavis etiam iocus est in casu gravi. 

Defectus annis et desertus viribus 
leo cum iaceret spiritum extremum trahens, 
aper fulmineis ad eum venit dentibus 5 

et vindicavit ictu veterem iniuriam. 
infestis taurus mox confodit comibus 
hostile corpus. asinus, ut vidit ferum 
impune laedi, calcibus frontem extudit. 
at ille exspirans: *fortes indigne tuli 10 

mihi insultare: te, naturae dedecus, 
quod ferre cogor, certe bis videor mori.' 

XXTT. MVSTELA ET HOMO. 

Mustela ab homine prensa cum instantem necem 
effugere vellet: ^parce, quaeso,' inquit, ^mihi, 
quae tibi molestis muribus purgo domum.' 
respondit ille: ^faceres si causa mea, 

gratum esset et dedissem veniam supplici. 5 

nunc quia laboras, ut fruaris reliquiis, 
quas sunt rosuri, simul et ipsos devores, 
noli imputare vanum beneficium mihi.' 
atque ita locutus improbam leto dedit. 

Hoc in se dictum debent illi agnoscere, 10 

quorum privata servit utilitas sibi, 
et meritum inane iactant imprudentibus. 

XXIII. CANIS FIDELIS. 

Repente liberalis stultis gratus est, 
verum peritis inritos tendit dolos. 



12 PHAEDRI PABVLARVM 

Nocturnus cum fur panem misisset cani, 
obiecto temptans an cibo posset capi: 
5 ^heus,' inquit, ^linguam vis meam praecludere, 
ne latrem pro re domini? multum falleris. 
namque ista subita me iubet benignitas 
vigilare, facias ne mea culpa lucrum.' 

XXIV- RANA RVPTA ET BOS. 

Inops, potentem dum vult imitari, perit. 

In prato quondam rana conspexit bovem 
et tacta invidia tantae magnitudinis 
rugosam inflavit pellem: tum natos suos 
5 interrogavit, an bove esset latior. 
illi negarunt. rursus intendit cutem 
maiore nisu, et simili quaesivit modo, 
quis maior esset. illi dixerunt bovem. 
novissime indignata dum vult validius 
10 inflare sese, rupto iacuit corpore. 

XXV. CANES ET CORCODILI. 

Consilia qui dant prava cautis hominibus, 
et perdunt operam et deridentur turpiter. 

Canes currentes bibere ex Nilo flumine, 
a corcodilis ne rapiantur, traditum est. 
5 igitur cum currens bibere coepisset canis, 
sic corcodilus:^quamIibet lambe otio; 
noli vereri.' at ille: 'facerem me hercules, 
nisi esse scirem camis te cupidum meae.' 

XXVI. WLPES ET CICONIA. 

NuUi nocendum, si quis vero laeserit, 
multandum simili iure fabella admonet. 

Vulpes ad cenam dicitur ciconiam 
prior invitasse et illi in patina liquidam 
5 posuisse sorbitionem, quam nullo modo 
gustare esuriens potuerit ciconia. 
quae vulpem cum revocasset, intrito cibo 



UBER 1. 13 

plenam lagonam posuit: huic rostrum inserens 

satiatur ipsa et torquet convivam fame. 

quae cum lagonae coUum frustra lamberet, 10 

peregrinam sic locutam volucrem accepimus: 

^sua quisque exempla debet aequo animo pati.' 

XXVIL CANIS ET THESAVRVS ET 

WLTVRIVS. 

Haec res avaris esse conveniens potest 
et qui humiles nati dici locupletes student. 

Humana efibdiens ossa thesaurum canis 
invenit et, violarat quia Manes deos, 

iniecta est iUi divitiarum cupiditas, 5 

poenas ut sanctae Religioni penderet. 
itaque aurum dum custodit, oblitus cibi 
fame est consumptus. quem stans vulturius super 
fertur locutus: *o canis, merito iaces, 
qui concupisti subito regales opes, 10 

trivio conceptus, educatus stercorel' 

XXVin. VVLPES ET AQVILA. 

Quamvis sublimes debent humiles metuere, 
vindicta docili quia patet soUertiae. 

Vulpinos catulos aquila quondam sustulit 
Bidoque posuit pullis, escam ut carperent. 
hanc prosecuta mater orare incipit, 5 

ne tantum miserae luctum importaret sibi. 
contempsit illa, tuta quippe ipso loco. 
vulpes ab ara rapuit ardentem facem 
totamque flammis arborem circumdedit, 
hosti dolorem damno miscens sanguinis. 10 

aquila ut periclo mortis eriperet suos, 
incolumes natos supplex vulpi tradidit. 

XXIX. ASINVS INRIDENS APRVM. 

Plerumque stulti, risum dum captent levem, 
gravi destringunt alios contumelia 
et sibi nocivum concitant periculum. 



14 PHAEDRI FABVLARVM 

Asellus apro cum fuisset obvius: 
5 ^salve,' inquit, ^frater.' ille indignans repudiat 
officium et quaerit, cur sic mentiri velit. 
asinus demisso pene: ^similem si negas 
tibi me esse, certe simile est hoc rostro tuo.' 
aper, cum vellet facere generosum impetum, 
10 repressit iram et: 'facilis vindicta est mihi, 
sed inquinari nolo ignavo sanguine.' 

XXX. RANAE METVENTES TAVRORVM 

PROELIA. 

Humiles laborant, ubi potentes dissident. 

Rana in palude pugnam taurorum intuens: 
^heu quanta nobis instat pemicies!' ait. 
interrogata ab alia, cur hoc diceret, 
5 de principatu cum illi certarent gregis 
longeque ab ipsis degerent vitam boves: 
^est statio separata ac diversum genus; 
sed pulsus regno nemoris qui profugerit, 
paludis in secreta veniet latibula 
10 et proculcatas obteret duro pede. 

ita caput ad nostrum furor illorum pertinet.' 

XXXI. MILVVS ET COLVMBAE. 

Qui se committit homini tutandum improbo, 

auxilia dum requirit, exitium invenit. 
Columbae saepe cum fugissent miluum 

et celeritate pennae vitassent necem, 
5 consilium raptor vertit ad fallaciam 

et genus inerme tali decepit dolo: 

^quare soUicitum potius aevum ducitis, 

quam regem me creatis icto foedere, 

qui vos ab omni tutas praestem iniuria?' 
10 illae credentes tradunt sese miluo ; 

qui regnum adeptus coepit vesci singulas 

et exercere imperium saevis unguibus. 

tunc de relicuis una: *merito plectimur, 

quae nostram vitam tali credidimus duci.' 



' -— 



LIBER n. 15 



LIBER SECVNDVS. 
AVCTOR. 

Exemplis continetur Aesopi genus; 
nec aliud quicquam per fabellas quaeritur, 
quam corrigatur error ut mortalium 
acuatque sese diligens industria. 

quicumque fuerit ergo narrandi iocus, 5 

dum capiat aurem et servet propositum suum, 
re commendatur, non auctoris nomine. 
equidem omni cura morem servabo senis; 
sed 81 libuerit aliquid interponere, 

dictorum sensus ut delectet varietas, 10 

bonas in partes, lector, accipias velim 
ita, si rependet illam brevitas gratiam. 

Cuius verbosa ne sit commendatio, 
attende, cur negare cupidis debeas, 
modestis etiam offerre, quod non petierint. 15 



I. IWENCVS, LEO ET PRAEDATOR. 

Super iuvencum stabat deiectum leo. 
praedator intervenit partem postulans. 
^darem,' inquit, ^nisi soleres per te sumere': 
et improbum reiecit. forte innoxius 

viator est deductus in eundem locum 5 

feroque viso rettulit retro pedem. 
cui placidus ille: *non est quod timeas,' ait; 
*sed, quae debetur pars tuae modestiae, 
audacter tolle!' tunc diviso tergore 
silvas petivit, homini ut accessum daret. 10 

Exemplum egregium prorsus et laudabile; 
verum est aviditas dives et pauper pudor. 



16 PHAEDRI FABVLARVM 

n. ANVS DILIGENS IVVENEM, ITEM 

PVELLA. 

A femims utcumque spoliari viros, 
ament, amentur, nempe exemplo discimus. 

Aetatis mediae quendam mulier non rudis 
tenebat annos celans elegantia, 
5 animosque eiusdem pulchra iuvenis ceperat. 
ambae, videri dum volunt illi pares, 
capillos homini legere coepere invicem. 
qui se putaret fingi cura mulierum, 
calvus repente factus est; nam funditus 
10 canos puella, nigros anus evellerat. 

m. AESOPVS AD QVENDAM DE SVCCESSV 

BIPROBORVM. 

Laceratus quidam morsu vehementi canis 
tinctum cruore paneiA misit malefico, 
audierat esse quod remedium vulneris. 
tunc sic Aesopus: *noli coram pluribus 
5 hoc facere canibus, ne nos vivos devorent, 
cum scierint esse tale culpae praemium.' 
Successus improborum plures adlicit. 

IV. AQVILA, FELES ET APER. 

Aquila in sublimi quercu nidum fecerat; 
feles cavemam nancta in media pepererat; 
sus nemoris cultrix fetum ad imam posuerat. 
tum fortuitum feles contubemium 
5 fraude et scelesta sic evertit malitia. 
ad nidum scandit volucris: 'pernicies,' ait, 
Hibi paratur, forsan et miserae mihi; 
nam fodere terram quod vides cotidie 
apmm insidiosum, quercum vult evertere, 
10 ut nostram in plano facile progeniem opprimat.' 
terrore ofiuso et perturbatis sensibus 
derepit ad cubile setosae suis: 



LIBER n. 17 

^magno/ inqult, *in periclo sunt nati tui; 

nam, simul exieris pastum cum tenero grege, 

aquila est parata rapere porcellos tibi.' 15 

hunc quoque timore postquam complevit locum, 

dolosa tuto condidit sese cavo. 

inde evagata noctu suspenso pede, 

ubi esca se replevit et prolem suam, 

pavorem simulans prospicit toto die. 20 

ruinam metuens aquila ramis desidet; 

aper rapinam vitans non prodit foras. 

quid multa? inedia sunt consumpti cum suis 

felisque catulis largam praebuerunt dapem, 

Quantum homo bilinguis saepe concinnet mali, 25 

documentum habere stulta credulitas potest. 



V. TL CAESAR AD ATRIENSEM. 

Est ardalionum quaedam Bomae natio, 
trepide concursans, occupata in otio, 
gratis anhelans, multa agendo nil agens, 
sibi molesta et aliis odiosissima. 

hanc emendare, si tamen possum, volo 5 

vera fabella: pretium est operae adtendere. 

Caesar Tiberius cum petens Neapolim 
in Misenensem villam venisset suam, 
quae monte summo posita LucuIIi manu 
prospectat Siculum et respicit Tuscum mare: 10 

ex alticinctis unus atriensibus, 
cui tunica ab umeris linteo Pelusio 
erat destricta, cirris dependentibus, 
perambulante laeta domino viridia 

alveolo coepit ligneo conspargere 16 

humum aestuantem, iactans officium leve; 
sed deridetur. inde notis flexibus 
praecurrit alium in xystum, sedans pulverem. 
agnoscit hominem Caesar remque intellegit. 
ille ut putaret esse nescio quid boni: 20 

'heusl' inquit dominus. ille enimvero adsilit, 
donationis alacer certae gaudio. 

Phaedrus. %. 



18 PHAEDfil FABVLARVM 

tum sic locata est tanti maiestas ducis: 
*non multum egisti et opera nequiquam perit; 
25 multo maioris alapae mecum veneunt.' 

VI. AQVILA ET CORNIX. 

Contra potentes nemo est munitus satis; 
si vero accessit consiliator maleficus, 
vis et nequitia quicquid oppugnant, ruit. 
Aquila in sublime sustulit testudinem. 
5 quae cum abdidisset comea corpus domo 
nec ullo pacto laedi posset condita, 
venit per auras cornix et propter volans: 
^opimam sane praedam rapuisti unguibus; 
sed nisi monstraro quid sit faciendum tibi, 

10 gravi nequiquam te lassabit pondere.' 
promissa parte suadet, ut scopulum super 
altis ab astris duram inlidat corticem, 
qua comminuta facili vescatur cibo. 
inducta verbis aquila, monitis paruit, 

15 simul et magistrae large divisit dapem. 
sic tuta quae naturae fuerat munere, 
impar duabus occidit tristi nece. 

VII. MVLI DVO ET RAPTORES. 

Muli gravati sarcinis ibant duo: 
unus ferebat fiscos cum pecunia, 
* alter tumentes miilto saccos hordeo. 
ille onere dives celsa cervice eminet 
5 clarumque collo iactat tintinnabulum: 
comes quieto sequitur et placido gradu. 
subito latrones ex insidiis advolant 
interque caedem ferro in illum incursitant, 
diripiunt nummos: neglegunt vile hordeum. 
10 spoliatus igitur casus cum fleret suos: 

*equidem,' inquit alter, *me contemptum gaudeo, 
nam nil amisi nec sum laesus vulnere.' 

Hoc argumento tuta est hominum tenuitas; 
magnae periclo sunt opes obnoxiae. 



LIBEB II 19 

Vm. CEEWS ET BOVES. 

Cervus nemorosis excitatus latibulis, 
ut venatorum fugeret instantem necemy 
caeco timore proximam villam petit 
et opportuno se bovili condidit. 

hic bos latenti: ^quidnam voluisti tibi, 5 

infelix, ultro qui ad necem cucurreris 
hominumque tecto spiritum commiseris?' 
at ille supplex: *vos modo/ inquit, 'parcite; 
occasione rursus erumpam data.' 

spatium diei noctis excipiunt vices. 10 

frondem bubulcus adfert, nil ideo videt. 
eunt subinde et redeunt omnes rustici: 
nemo animadvertit. transit etiam vilicus: 
nec ille quicquam sentit. tum gaudens ferus 
bubus quietis agere coepit gratias, 15 

hospitium adverso quod praestiterint tempore. 
respondit unus: ^salvum te cupimus quidem; 
sed ille, qui oculos centum habet, si venerit, 
magno in periclo vita vertetur tua.' 

haec inter ipse dominus a cena redit, 20 

et quia corruptos viderat nuper boves, 
accedit ad praesepe: 'cur frondis parum est? 
stramenta desunt! tollere haec aranea 
quantum est laboris?' dum scrutatur singula, 
cervi quoque alta est conspicatus cornua; 25 

quem convocata iubet occidi familia 
praedamque tollit. — haec significat fabula, 
dominum videre plurimum in rebus suis. 



AVCTOR. 



Aesopi ingenio statuam posuere Attici 
servumque collocarunt aeterna in basi, 
patere honoris scirent ut cuncti viam 
nec generi tribui, sed virtuti, gloriam. 
quoniam occuparat alter, ne primus forem, 
ne solus esset, studui (quod superfuit): 



20 PHAEDRI FABVLARVM 

nec haec Invldia, verum est aemulatlo. 
quod sl labori faverlt Latlum meo, 
plures habeblt, quos opponat Graeclae. 

10 sln livor obtrectare curam voluerit, 
non tamen erlpiet laudis consclentiam. 
sl nostrum studium ad aures cultas pervenlt 
et arte fictas animus sentit fabulas, 
omnem querelam submovet fellcitas. 

15 sln autem rabulis doctus occurrlt labor, 
slnlstra quos In lucem natura extullt 
t nec quicquam possunt nlsl mellores carpere, 
fatale vltlum corde durato feram, 
donec fortunam criminls pudeat sui. 



LIBER TERTIVS. 

PHAEDRVS AD EVTYCHVM. 

Phaedrl libellos legere sl deslderas, 
vaces oportet, Eutyche, a negotiis, 
ut liber animus sentlat vlm carminis. 
*verum,' inquis, Hanti non est ingenium tuum, 

5 momentum ut horae pereat officiis mels.' 
non ergo causa est manlbus Id tangi tuls, 
quod occupatis aurlbus non convenit. 
fortasse dlces: ^allquae venlent ferlae, 
quae me soluto pectore ad studium vocent. 

10 legesne, quaeso, potius viles nenias, 
impendas curam quam rel domesticae, 
reddas amlcls tempora, uxori vaces, 
anlmum relaxes, otlum des corpori, 
ut adsuetam fortlus praestes vlcem?' 

15 mutandum tibl propositum est et vltae genus, 
Intrare sl Musarum limen cogitas. 
ego, quem Pierlo mater enlxa est lugo, 
in quo Tonanti sancta Mnemosyne lovl 



LIBER n. m. 21 

fecunda novies artium peperit chorum, 

quamvis in ipsa paene natus sim schola 20 

curamque habendi penitus corde eraserim 

et laude invicta vitam in hanc .incubuerim, 

fastidiose tamen in coetum recipior. 

quid credis illi accidere, qui magnas opes 

exaggerare quaerit omni vigilia, 25 

docto labori vile praeponens lucrum? 

sed iam ^quodcumque fuerit' (ut dixit Sinoji, 

ad regem cum Dardaniae perductus foret), 

librum exarabo tertium Aesopi stilo, 

honori et meritis dedicans illum tuis. 30 

quem si leges, laetabor; sin autem minus, 

habebunt certe, quo se oblectent, posteri. 

Nunc, fabularum cur sit inventum genus, 
brevi docebo. servitus obnoxia, 

quia quae volebat non audebat dicere, 35 

adfectus proprios in fabellas transtulit 
calumniamque fictis elusit iocis. 
ego porro illius semita feci viam 
et cogitavi plura quam reliquerat, — 
in calamitatem deligens quaedam meaml 40 

quod si accusator alius Seiano foret, 
si testis alius, iudex alius denique, 
dignum faterer esse me tantis malis, 
nec his dolorem delenirem remediis. 

suspitione si quis errabit sua 45 

et rapiet ad se, quod erit commune omnium, 
stulte nudabit animi conscientiam. 
huic excusatum me velim nihilo minus: 
neque enim notare singulos mens est mihi, 
verum ipsam vitam et mores hominum ostendere. 50 

Rem me professum dicet forsan quis gravem. 
si Phryx Aesopus potuit, si Anacharsis Scytha 
aetemam famam condere ingenio suo: 
ego, litteratae qui sum propior Graeciae, 
cur somno inerti deseram patriae decus? 55 

Threissa cum gens numeret auctores suos, 
Linoque ApoIIo sit parens, Musa Orpheo, 
qui saxa cantu movit et domuit feras 



22 PHAEDRI FABVLABVM 

Hebrique tenuit impetus dulci mora. 
60 ergo hinc abesto, Livor, ne frustra gemas, 
quoniam sollemnis mihi debetur gloria. 

Induxi te ad legendum; sincerum mihi 
candore noto reddas iudicium peto. 



I. ANVS AD AMPHORAM. 

Anus iacere vidit epotam amphoram, 
adhuc Falema faece e testa nobili 
odorem quae iucundum late spargeret. 
hunc postquam totis avida traxit naribus: 
5 ^o suavis anima! quale in te dicam bonum 
antehac fuisse, tales cum sint reliquiae?' 

Hoc quo pertineat, dicet, qui me noverit. 



n. PANTHERA ET PASTORES. 

Solet a despectis par referri gratia. 
Panthera imprudens olim in foveam decidit. 

videre agrestes: alii fustes congerunt, 

alii onerant saxis; quidam contra miseriti 
5 periturae quippe, neminem quae laeserat, 

misere panem, ut sustineret spiritum. 

nox insecuta est: abeunt securi domum, 

quasi inventuri mortuam postridie. 

at illa, vires ut refecit languidas, 
10 veloci saltu fovea sese liberat 

et in cubile concito properat gradu. 

paucis diebus interpositis provolat, 

pecus trucidat, ipsos pastores necat, 

et cuncta vastans saevit irato impetu. 
15 tum sibi timentes, qui ferae pepercerant, 

damnum haud recusant, tantum pro vita rogant. 

at illa: 'memini quis me saxo petierit, 

quis panem dederit: vos timere absistite; 

illis revertor hostis, qui me laeserunt,' 



LIBEB lU. 23 



m. AESOPVS ET RVSTICVS, 

Vsu peritus hariolo veracior 
vulgo esse fertur, causa sed non dicitur; 
notescet quae nunc primum fabella mea. 

Habenti cuidam pecora pepererunt oves 
agnos humano capite. monstro exterritus 5 

ad consulendos currit maerens hariolos. 
hic pertinere ad domini respondet caput, 
et avertendum victima periculum. 
iUe autem adfirmat coniugem esse adulteram 
et insitivos significari liberos, 10 

sed expiari posse maiore hostia. 
quid multa? variis dissident sententiis 
hominisque curam cura maiore adgravant. 
Aesopus ibi stans, naris emunctae senex, 
natura numquam verba cui potuit dare: 15 

*si procurare vis ostentum, rustice, 
uxores,' inquit, *da tuis pastoribus.' 



IV- LANIVS ET SIMIVS- 

Pendere ad lanium quidam vidit simium, 
inter relicuas merces atque obsonia; 
quaesivit, quidnam saperet? tum lanius iocans: 
^quale,' inquit, ^caput est, talis praestatur sapor.' 

Bidicule magis hoc dictum quam vere aestimo; 
quando et formosos saepe inveni pessimos, 
et turpi facie multos cognovi optimos. 



V. AESOPVS ET PETVLANS. 

Successus ad pemiciem multos devocat. 

Aesopo quidam petulans lapidem impegerat. 
*tanto,' inquit, ^melior!' assem deinde illi dedit, 
sic prosecutus: 'plus non habeo me hercules, 
sed, unde accipere possis, monstrabo tibi. 



24 PHAEDRI FABVLARVM 

venit ecce dives et potens: huic similiter 
impinge lapidem, et dignum accipies praemium.' 
persuasus ille fecit, quod monitus fuit; 
sed spes fefellit impudentem audaciam: 
10 comprensus namque poenas persolvit cruce. 



VI. MVSCA ET MVLA. 

Musca in temone sedit et mulam increpans 
^quam tarda esl' inquit, *non vis citius progredi? 
vide ne dolone coUum compungam tibi.' 
respondit illa: ^verbis non mbveor tuis; 
5 sed istum timeo, sella qui prima sedens 
tergum flagello temperat lento meum 
et ora frenis continet spumantibus. 
quapropter aufer frivolam insolentiam; 
namque ubi tricandum et ubi currendum sit scio.' 
10 Hac derideri fabula merito potest, 
qui sine virtute vanas exercet minas. 



Vn. LVPVS AD CANEM. 

Quam dulcis sit libertas, breviter proloquar. 
Cani perpasto macie confectus lupus 
forte occucurrit. dein salutatum invicem 
ut restiterunt: ^unde sic, quaeso, nites? 
5 aut quo cibo fecisti tantum corporis? 
ego, qui sum longe fortior, pereo fame.' 
canis simpliciter: ^eadem est condicio tibi, 
praestare domino si par offioium potes.' 
^quod?' inquit ille. ^custos ut sis liminis, 

10 a furibus tuearis et noctu domum.' 

*ego vero sum paratus: nunc patior nives 
imbresque in silvis asperam vitam trahens: 
quanto est facilius mihi sub tecto vivere 
et otiosum largo satiari cibo!' 

15 *veni ergo mecuml' dum procedunt, aspicit 
lupus a catena collum detritum canis. 
^unde hoc, amice?' *nihil est.' *dic, quaeso, tamenl' 



LIBER m. 25 

^quia videor acer, alligant me interdiu, 

luce ut quiescam et vigilem, nox cum venerit: 

crepusculo solutus, qua visum est, vagor. 20 

adfertur ultro panis; de mensa sua 

dat ossa dominus; frusta iactat familia 

et, quod fastidit quisque, pulmentarium. 

sic sine labore venter impletur meus.' 

*age, si quo abire est animus, est licentia?' 25 

*non plane est,* inquit. ^fruere, quae laudas, canis: 

regnare nolo, liber ut non sim mihi.' 



Vm. SOROR ET FEATER. 

Praecepto monitus saepe te considera. 

Hikbebat quidam filiam turpissimam 
idemque insignem pulchra facie filium. 
hi speculum in cathedra matris ut positum fuit 
pueriliter ludentes forte inspexerunt. 5 

hic se formosum iactat: illa irascitur 
nec gloriantis sustinet fratris iocos, 
accipiens quippe cuncta in contumeliam. 
ergo ad patrem decurrit laesura invicem 
magnaque invidia criminatur filium, 10 

vir natus quod rem feminarum tetigerit. 
amplexus ille utrumque et carpens oscula 
dulcemque in ambos caritatem partiens: 
*cotidie,' inquit, ^speculo vos uti volo: 
tu formam ne corrumpas nequitiae malis; 15 

tu faciem ut istam moribus vincas bonisl' 



IX. SOCRATES DE AMICIS. 

Vulgare amici nomen, sed rara est fides. 

Cum parvas aedes sibi fundasset Socrates 
(cuius non fugio mortem, si famam adsequar, 
et cedo invidiae, dummodo absolvar cinis), 
ex populo sic nescio quis, ut fieri solet: 
^quaeso, tam angustam talis vir ponis domum?' 
^utinam,' inquit, 'veris hanc amicis impleaml' 



26 PHAEDRI FABVLARVM 

X. POETA 
DE CREDERE ET NON CEEDERE. 

Periculosum est credere et non credere. 
utriusque exemplum breviter exponam rei. 

Hippolytus obiit, quia novercae creditum est; 
Cassandrae qula non creditum, ruit Ilium. 

5 ergo exploranda est veritas multum prius, 
quam stulte prava iudicet sententia. 
sed fabulosam ne vetustatem eleves, 
narrabo tibi, memoria quod factum est mea. 
Maritus quidam cum diligeret coniugem 

10 togamque puram iam pararet filio, 
seductus in secretum a liberto est suo, 
sperante heredem suffici se proximum. 
qui cum de puero multa mentitus foret 
et plura de flagitiis castae mulieris, 

15 adiecit id, quod sentiebat maxime 
doliturum. amanti, ventitare adulterum 
stuproque turpi poUui famam domus. 
incensus ille falso uxoris crimine 
simulavit iter ad villam clamque in oppido 

20 subsedit: deinde noctu subito ianuam 
intravit, recta cubiculum uxoris petens, 
in quo dormire mater natum iusserat, 
aetatem adultam servans diligentius. 
dum quaerunt lumen, dum concursant familia, 

25 irae forentis impetum non sustinens 

ad lectum accedit, temptat in tenebris caput. 
ut sentit tonsum, gladio pectus transigit, 
nihil respiciens, dum dolorem vindicet. 
lucema adlata, simul aspexit filium 

30 sanctamque uxorem dormientem cubiculo, 
sopita primo quae nil somno senserat, 
repraesentavit in se poenam facinoris 
et ferro incubuit, quod credulitas strinxerat. 
accusatores postularunt mulierem 

35 Romamque pertraxerunt ad centumviros. 
maUgna insontem deprimit suspitio. 



LIBER m. 27 

quod bona possldeat. stant patroni fortiter 

causam tuentes innocentis feminae. 

a divo Augusto tunc petiere iudices^ 

ut adiuvaret iuris iurandi fidem, 40 

quod ipsos error implicuisset criminis. 

qui postquam tenebras dispulit calumniae 

certumque fontem veritatis repperit: 

^luat/ inquit, ^poenas causa libertus mali; 

namque orbam nato simul et privatam viro 45 

miserandam potius quam damnandam esistimo. 

quod si delata perscrutatus crimina 

paterfamilias esset, si mendacium • 

subtiliter rimasset, a radicibus 

non evertisset scelere funesto domum.' 50 

Nil spernat auris, nec tamen credas statim, 
quandoquidem et illi peccant, quos minime putes, 
et qui non peccant, impugnantur fraudibus. 

Hoc admonere simplices etiam potest, 
opinione alterius ne quid ponderent: 55 

ambitio namque dissidens mortalium 
aut gratiae subscribit aut odio suo. 
erit ille notus, quem per te cognoveris. 

Haec exsecutus sum propterea pluribus, 
brevitate nimia quoniam quosdam offendimus. 60 

XI. EVNVCHVS AD IMPROBVM- 

Eunuchus litigabat cum quodam improbo, 
qui super obscena dicta et petulans iurgium 
damnum insectatus est amissi roboris. 
^en,' ait, 'hoc unum est, cur laborem validius, 
integritatis testes quia desunt mihi. 5 

sed quid fortunae, stulte, delictum arguis? 
id demum est homini turpe, quod meruit pati.' 

XII. PVLLVS AD MARGAEITAM. 

In sterculino pullus gallinaceus 
dum quaerit escam, margaritam repperit. 
*iaces indigno quante res,' inquit^ Uocol 



28 PHAEDRI FABVLARVM 

hoc si quis pretii cupidus vidisset tui, 
5 olim redisses ad splendorem pristinum. 
ego quod te inveniy potior cui multo est cibus^ 
nec tibi prodesse nec mihi quicquam potest.' 
Hoc ilUs narro, qui me non intellegunt. 

Xin. APES ET FVCI VESPA IVDICE, 

Apes in alta fecerant quercu favos: 

hos fuci inertes esse dicebant suos. 

lis ad forum deducta est, vespa iudice. 

quae genus utrumque nosset cum pulcherrime, 
5 legem duabus hanc proposuit partibus: 

*non inconveniens corpus et par est color, 

in dubium plane res ut merito venerit. 

sed ne religio peccet imprudens mea, 

alvos accipite et ceris opus infundite, 
10 ut ex sapore mellis et forma favi, 

de quis nunc agitur, auctor horum appareat.' 

faci recusant: apibus condicio placet. 

tunc illa talem protulit sententiam: 

'apertum est, quis non possit et quis fecerit. 
15 quapropter apibus fructum restituo suum.' 
Hanc praeterissem fabulam silentio, 

si pactam fuci non recusassent fidem. 

XrV- DE LVSV ET SEVERITATE. 

Fuerorum in turba quidam ludentem Atticus 
Aesopum nucibus cum vidisset, restitit 
et quasi delirum risit. quod sensit simul 
derisor potius quam deridendus senex, 
5 arcum retensum posuit in media via: 
'heus!' inquit, ^sapiens, expedi, quid feceriml' 
concurrit populus. ille se torquet diu 
nec quaestionis positae causam intellegit. 
novissime succumbit. tum victor sophus: 
10 ^cito rumpes arcum, semper si tensum habueris; 
at si laxaris, cum voles, erit utilis.' 

Sic lusus animo debent aliquando dari, 
ad cogitandum melior ut redeat tibi. 



LIBER m. 29 

XV. CANIS AD AGNVM. 

Inter capellas agno palanti canis: 
*stulte,' inquit, ^erras; non est hac mater tua,' 
ovesque segregatas ostendit procul. 
'non illam quaero, quae, cum Ubitum est, concipit, 
dein portat onus ignotum certis mensibus, 5 

novissime prolapsam effundit sarcinam; 
verum illam, quae me nutrit admoto ubere 
fraudatque natos lacte, ne desit mihi/ 
^tamen illa est potior, quae te peperit.' *non ita est. 
unde illa scivit, niger an albus nascerer? 10 

age porro: parere si voluisset feminam, 
quid profecisset, cum crearer masculus? 
beneficium magnum sane natali dedit, 
ut exspectarem lanium in horas singulas! 
cuius potestas nulla in gignendo fuit, 15 

cur hac sit potior, quae iacentis miserita est 
dulcemque sponte praestat benivolentiam? 
facit parentes bonitas, non necessitas.' 

His demonstrare voluit auctor versibus, 
obsistere homines legibus, meritis capi. 20 

XVI. CICADA ET NOCTVA. 

Humanitati qui se non accommodat, 
plerumque poenas oppetit superbiae. 

Cicada acerbum noctuae convicium 
faciebat, solitae victum in tenebris quaerere 
cavoque ramo capere somnum interdiu. 5 

rogata est, ut taceret. multo validius 
clamare coepit. rursus admota prece 
accensa magis est. noctua ut vidit sibi 
nullum esse auxilium et verba contemni sua, 
hac est adgressa garrulam fallacia: 10 

^dormire quia me non sinunt cantus tui, 
sonare citharam quos putas ApoUinis, 
potare est animus nectar, quod Pallas mihi 
nuper donavit; si non fastidis, veni; 



30 PHAEDRI PABVLARVM 

15 una bibamus.' illa, quae arebat slti, 
simul cognovit vocem laudari suam, 
cupide advolavit. noctua egressa e cavo 
trepidantem consectata est et leto dedit 
sic, viva quod negarat, tribuit mortua. 



Xm ARBORES IN DEORVM TVTELA. 

Olim, quas vellent esse in tutela sua, 
divi legerunt arbores. quercus lovi, 
at myrtus Veneri placuit, Phoebo laurea, 
pinus Cybebae, populus celsa Herculi. 
5 Minerva admirans, quare steriles sumerent, 
interrogavit. causam dixit luppiter: 
^honorem fructu ne videamur pendere.' 
*at me hercules narrabit quod quis voluerit: 
oUva nobis propter fructum est gratior.' 
10 tunc sic deorum genitor atque hominum sator: 
^o nata, merito sapiens dicere omnibus! 
nisi utile est quod facimus, stulta est gloria.' 

Nihil agere, quod non prosit, fabella admonet. 



XVm. PAVO AD IVNONEM DE VOCE SVA, 

Pavo ad lunonem venit indigne ferens, 

cantus luscinii quod sibi non tribuerit; 

illum esse cunctis ayibus admirabilem, 

se derideri, simul ac vocem miserit 
5 tunc consolandi gratia dixit dea: 

*sed forma vincis, vincis magnitudine; 

nitor smaragdi collo praefulget tuo, 

pictisque pinnis gemmeam caudam explicas.' 

*quo mi,' inquit, ^mutam speciem, si vincor sono?' 
10 ^fatorum arbitrio partes sunt vobis datae: 

tibi forma, vires aquilae, luscinio melos, 

augurium corvo, laeva cornici omina, 

omnesque propriis sunt contentae dotibus.' 
Noli adfectare quod tibi non est datum, 
15 delusa nespes ad querelam reccidat. 



LIBEE in. '31 

XIX. AESOPVS RESPONDET GARRVLO. 

Aesopus domino solus cum esset familia, 
parare cenam iussus est maturius. 
ignem ergo quaerens, aliquot lustravit domus 
tandemque invenit, ubi lucemam accenderet. 
tum circum eunti fuerat quod iter longius, 5 

effecit brevius: namque recta per forum 
coepit redire. et quidam ex turba garrulus: 
^Aesope, medio sole quid cum lumine?' 
'hominem,' inquit, ^quaero,' et abiit festinans domum. 

Hoc si molestus ille ad animum rettulit, 10 

sensit profecto se hominem non visum seni, 
intempestive qui occupato adluserit. 



POETA. 



Supersunt mihi quae scribam, sed parco sciens; 
primum esse videar ne tibi molestior, 
distringit quem multarum rerum varietas; 
dein si quis eadem forte conari velit, 

habere ut possit aliquid operis residui: 5 

quamvis materiae tanta abundet copia, 
labori faber ut desit, non fabro labor. 
brevitati nostrae praemium ut reddas, peto, 
quod es poUicitus: exhibe vocis fidem. 
nam vita morti propior est cotidie, 10 

et hoc minus perveniet ad me muneris, 
quo plus consumet temporis dilatio. 
si cito rem perages, usus fiet longior. 
[fruar diutius, si celerius cepero.] 

languentis aevi dum sunt aliquae reliquiae, 15 

auxilio locus est: olim senio debilem 
frustra adiuvare bonitas nitetur tua, 
cum iam desierit esse beneficium utile 
et mors vicina flagitabit debitum. 

stultum admovere tibi preces existimo, - 20 

proclivis ultro cum sit misericordia. 
saepe impetravit veniam confessus reus: 



32 PHAEDRI PABVLARVM 

quanto innocenti iustius debet dari? 

tuae sunt partes; fuerunt aliorum prius; 
25 dein simili gyro venient aliorum vices. 

deeerne quod religio, quod patitur fides, 

et graviter me tutare iudicio tuo. 

excedit animus quem proposuit terminum; 

sed difficulter continetur spiritus, 
30 integritatis qui sincerae conscius 

a noxiorum premitur insolentiis. 

qui sint, requires? apparebunt tempore. 

ego, quondam legi quam puer sententiam 

„palam muttire plebeio piaculum est," 
35 dum sanitas constabit, pulchre meminero. 



LIBER QVARTVS. 

POETA AD PARTICVLONEM. 

Cum destinassem terminum operi statuere 
in hoc, ut aliis esset materiae satis, 
consilium tacito corde damnavi tamen. 
nam si quis talis etiam tituli est appetens, 
5 quovis pacto indagabit, quidnam omiserim, 
ut illud ipsum cupiat famae tradere, 
sua cuique cum sit animi cogitatio 
colorque proprius. ergo non levitas mihi, 
sed certa ratio causam scribendi dedit. 

10 quare, Particulo, quoniam caperis fabulis 
(quas Aesopias, non Aesopi, nomino, 
quia paucas ille ostendit, ego plures fero, 
usus vetusto genere, sed rebus novis), 
quartum libellum, dum vacabit, perleges. 

15 hunc obtrectare si volet malignitas, 
imitari dum non possit, obtrectet licet. 
mihi parta laus est, quod tu, quod similes tui 



LIBER m. IV. 33 

vestras in chartas verba transfertis mea 

dignumque longa iudicatis memoria, 

inlitteratum plausum nec desidero. 20 



I. ASINVS ET GALLL 

Qui natus est infelix, non vitam modo 
tristem decurrit, verum post obitum quoque 
persequitur illum dura fati miseria. 

Galli Cybebes circum in quaestus ducere 
asinum solebant baiulantem sarcinas. 5 

is cum labore et plagis esset mortuus, 
detracta pelle sibi fecerunt tympana. 
rogati mox a quodam, delicio suo 
quidnam fecissent, hoc iocati sunt modo: 
^putabat se post mortem securum fore; 10 

ecce aliae plagae congeruntur mortuo!' 

n. POETA. 

loculare tibi videtur: et sane levi, 
dum nihil habemus maius, calamo ludiinus. 
sed diligenter intuere has nenias: 
quantam sub illis utilitatem reperies! 

non semper ea sunt, quae videntur; decipit 5 

frons prima multos: rara mens intellegit, 
quod interiore condidit cura angulo. 
hoc ne locutus sine mercede existimer, 
fabellam adiciam de mustela et muribus. 

Mustela cum annis et senecta debilis 10 

mures veloces non valeret adsequi, 
involvit se farina et obscuro loco 
abiecit neglegenter. mus escam putans 
adsiluit et comprensus occubuit neci. 

alter similiter periit, deinde et tertius. 15 

aliquot secutis venit et retorridus, 
qui saepe laqueos et muscipula effugerat; 
proculque insidias cemens hostis callidi: 
^sic valeas,' inquit, ^ut farina es, quae iaces!' 

Phaedrua, ^ 



34 PHAEDRI PABVLARVM 



m. DE WLPE ET VVA. 

Fame coacta vulpes alta in yinea 
uvam adpetebat summis saliens viribus: 
quam tangere ut non potuit^ discedens ait: 
^nondum matura est; nolo acerbam sumere/ 

Qui, facere quae non possunt, verbis elevant, 
adscribere hoc debebunt exemplum sibi. 



IV. EQWS ET APER. 

Equus sedare solitus quo fuerat sitim, 
dum sese aper volutat, turbavit vadum. 
hinc orta lis est. sonipes iratus fero 
auxilium petiit hominis; quem dorso levans 
5 rediit ad hostem. iactis hunc telis eques 
postquam interfecit, sic locutus traditur: 
^laetor tulisse auxilium me precibus tuis; 
nam praedam cepi et didici, quam sis utilis.' 
atque ita coegit frenos invitum pati. 
10 tum maestus ille: ^parvae vindictam rei 
dum quaero demens, servitutem repperi.' 

Haec iracundos admonebit fabula, 
impune potius laedi quam dedi alteri. 



V. POETA. 

PIus esse in uno saepe quam in turba boni, 
narratione posteris tradam brevi. 

Quidam decedens tres reliquit filias: 
unam formosam et oculis venantem viros; 
5 at alteram lanificam, frugi, rusticam; 
devotam vino tertiam et turpissimam. 
harum autem matrem fecit heredem senex 
sub condicione, totam ut fortunam tribus 
aequaliter distribuat, sed tali modo: 



LIBER IV. 35 

ne data possideant aut fruantur; tum: simul 10 

habere res desierint, quas aceeperint, 

centena matri conferant sestertia. 

Athenas rumor implet. mater sedula 

iuris peritos consulit; nemo expedit, 

quo pacto non possideant, quod fuerit datum, 15 

fructumve capiant; deinde, quae tulerint nihil, 

quanam ratione conferant pecuniam. 

postquam consumpta est temporis longi mora, 

nec testamenti potuit sensus colligi, 

fidem advocavit, iure neglecto, parens. 20 

seponit moechae vestem, mundum muliebrem, 

lavationem argenteam, eunuchos, glabros; 

lanificae agellos, pecora, villam, operarios, 

boves, iumenta et instrumentum rusticum; 

potrici plenam antiqilis apothecam cadis, 25 

domum politam et delicatos hortulos. 

sic destinata dare cum vellet singulis 

et adprobaret populus, qui illas nOverat, 

Aesopus media subito in turba constitit: 

*o si maneret condito sensus patri, 30 

quam graviter ferret, quod voluntatem suam 

interpretari non potuissent Attici!' 

rogatus deinde solvit errorem omnium: 

^domum et omamenta cum venustis hortulis 

et vina vetera date lanificae rusticae; 35 

vestem, uniones, pedisequos et cetera 

illi adsignate, vitam quae luxu trahit; 

agros et villam et pecora cum pastoribus 

donate moechae. nulla poterit perpeti, 

ut moribus quid teneat alienum suis. 40 

deformis cultum vendet, ut vinum paret; 

agros abiciet moecha, ut omatum gerat; 

at illa gaudens pecore et lanae dedita 

quacumque summa tradet luxuriae domum. 

sic nulla possidebit, quod fuerit datum, 45 

et dictam matri conferent pecuniam 

ex pretio rerum, quas vendiderint singulae.' 

Ita quod multoram fugit imprudentiam, 
unius hominis repperit soUertia. 

8» 



36 PHAEDm FABVLAEVM 

VI. PVGNA MVBIVM ET MVSTELAEVM. 

Cum victi mures mustelarum exercitu 
(historia quorum et in tabemis pingitur) 
fugerent et artos circum trepidarent cavos, 
aegre recepti tamen evaserunt necem. 
5 duces eorum^ qui capitibus cornua 
suis ligarant^ ut conspicuum in proelio 
haberent signum, quod sequerentur milites, 
haesere in portis suntque capti ab hostibus; 
quos immolatos victor avidis dentibus 
10 capacis aivi mersit tartareo specu. 

Quemcumque populum tristis eventus premit, 
periclitatur magnitudo principum; 
minuta plebes facili praesidio latet. 

Vn. PHAEDRVS. 

Tu, qui, nasute, scripta destringis mea 

et hoc iocorum legere fastidis genus, 

parva libellum sustine patientia, 

severitatem frontis dum placo tuae. 
5 en in cotumis prodit Aesopus novis. 

*Vtinam nec umquam Pelii nemoris iugo 

pinus bipinni concidisset Thessala, 

nec ad professae mortis audacem viam 

fabricasset Argus opera Palladia ratem, 
10 inhospitalis prima quae ponti sinus 

patefecit in pemiciem Graium et barbaruml 

namque et superbi luget Aeetae domus, 

et regna Peliae scelere Medeae iacent, 

quae saevum ingenium variis involvens dolis 
15 illic per artus fratris explicuit fugam, 

hic caede patris Peliadum infecit manus.' 

Qmd tibi videtur? hoc quoque insulsum est, ais, 

falsoque dictum; longe quia vetustior 

Aegaea ilinos» classe perdomuit freta 
20 iustoque vindicavit excmplo improbos. 

quid crgo |M)ssum faoere tibi, Icctor Cato, 



LI6ER IV. 37 

si nec fabellae te iuvant nec fabulae? 
noli molestus esse omnino litterisy 
maiorem exhibeant ne tibi molestiaml • 

Hoc illis dictum est, qui stultitia nauseant 25 

et, ut putentur sapere, caelum vituperant. 

Vm. SERPENS AD FABRVM FERRAKEVM. 

Mordaciorem qui improbo dente adpetit, 
hoc argumento se describi sentiat. 

In officinam fabri venit vipera. 
haec cum temptaret, si qua res esset cibi, 
limam momordit. illa contra contumax: 5 

*quid me,' inquit, 'stulta, dente captas laedere, 
omne adsuevi femim quae conrodere?' 

IX. WLPES ET CAPER. 

Homo in periclum simul ao venit callidus, 
reperire effugium quaerit alterius malo. 

Cum decidisset vulpes in puteum inscia 
et altiore clauderetur margine, 

devenit hircus sitiens in eundem locum; 5 

simul rogavit, esset an dulcis liquor 
et copiosus? iQa fraudem moliens: 
^descende, amice; tanta bonitas est aquae, 
voluptas ut satiari non possit mea.' 

immisit se barbatus. tum vulpecula 10 

evasit puteo, nixa celsis cornibus, 
hircumque clauso liquit haerentem vado. 

X DE VITHS HOMINVM. 

Peras imposuit luppiter nobis duas: 
propriis repletam vitiis post tergum dedit, 
alienis ante pectus suspendit gravem. 

Hac re videre nostra mala non possumus; 
alii simul delinquunt, censores sumus. 5 



38 PHAEDRI PABVLARVM 

XI. FVK ET LVCERNA. 

Lucemam fur accendit ex ara lovis 
ipsumque compilavit ad lumen suum. 
qui sacrilegio onustus cum discederet, 
repente vocem sancta misit Religio: 
5 ^malorum quamvis ista fuerint munera 
mihique invisa, ut non ofiendar subripi, 
tamen, sceleste, spiritu culpam lues, 
olim cum adscriptus venerit poenae dies. 
sed ne ignis noster facinori praeluceat, 

10 per quem verendos excolit pietas deos, 
veto esse tale luminis commercium.' 
itaque hodie nec lucernam de fiiamma deum 
nec de lucerna fas est accendi sacrum. 
Quot res contineat hoc argumentum utiles, 

15 non explicabit alius, quam qui repperit. 
significat primo, saepe, quos ipse alueris, 
tibi inveniri maxime contrarios; 
secundo ostendit scelera non ira deum, 
fatorum dicto sed puniri tempore; 

20 novissime interdicit, ne cum malefico 
usum bonus consociet ullius rei. 

XII. MALAS ESSE DIVITIAS. 

Opes invisae merito sunt forti viro, 
quia dives arca veram laudem intercipit. 

Caelo receptus propter virtutem Hercules 
cum gratulantes persalutasset deos, 
5 veniente Pluto, qui Fortunae est filius, 
avertit oculos. causam quaesivit pater. 
'odi,' inquit, ^illum, quia malis amicus est 
simulque obiecto cuncta corrumpit lucro.' 

A.11 i» ... 

*VtiIiu8 homini nihil est quam recte loqui' 
probanda cunctis est quidem sententia, 
sed ad pemiciem solet agi sinceritas 



LBBER IV. 39 



XIV. DE LEONE REGNANTK 

Cum se ferarum regem feoisset leo 
et aequitatis vellet famam consequi, 
a pristina deflexit consuetudine 
atque inter illas tenui contentus cibo 
sancta incorrupta iura reddebat fide. 
postquam labare coepit poenitentia, 



XV. PROMETHEVS. 



a fictione veretri linguam mulieris. 
adfinitatem traxit inde obscenitas.' 

Kogavit alter, tribadas et molles mares 
quae ratio procreasset? exposuit senex: 

^ldem Prometheus, auctor vulgi fictilis 5 

(qui simul offendit ad fortunam, frangitur), 
naturae partes, veste quas celat pudor, 
cum separatim toto finxisset die, 
aptare mox ut posset corporibus suis, 
ad cenam est invitatus subito a Libero* 10 

ubi inrigatus multo venas nectare 
sero domum est reversus titubanti pede. 
tum semisomno corde et errore ebrio 
adplicuit virginale generi masculo 

et masculina membra adposuit feminis. 15 

ita nunc libido pravo fruitur gaudio.' 



XVI. DE CAPRIS BARBATIS. 

Barbam capellae cum impetrassent ab love, 
hirci maerentes indignari coeperunt, 
quod dignitatem feminae aequassent suam. 
*sinite,' inquit, /illas gloria vana frui 



40 PHAEDRI PABVLARVM 

5 et usurpare vestri omatum muneris, 
pares dum non sint vestrae fortitudinL' 

Hoe argumentum monet, ut sustineas tibi 
habitu esse similes, qui sint virtute impares. 

XVn. DE FORTVNIS HOMINVM. 

Cum de fortunis quidam quereretur suis, 
Aesopus finxit consolandi gratia: 

^Vexata saevis navis tempestatibus 
inter vectorum lacrimas et mortis metum, 
5 faciem ad serenam subito ut mutatur dies, 
ferri secundis tuta coepit flatibus 
nimiaque nautas hilaritate extoUere. 
factus periclo tum gubemator sophus: 
^parce gaudere oportet et sensim queri, 
10 totam quod vitam miscet dolor et gaudium.' ' 

XVm. CANVM LEGATI AD lOVEM. 

Canes legatos olim misere ad lovem, 
meliora vitae tempora oratum suae, 
ut sese eriperet hominum contumeliis, 
furfuribus sibi consparsum quod panem darent 
5 fimoque turpi maximam explerent famem. 
profecti sunt legati non celeri pede, 
dum naribus scmtantur escam in stercore. 



citati non respondent. vix tandem invenit 
eos Mercurius et turbatos adtrahit. 
10 tum vero vultum magni ut viderunt lovis, 
totam timentes concacarunt regiam; 
propulsi vero fustibus vadunt foras. 
vetat dimitti magnus illos luppiter. 

mirati sibi legatos non revertier, 
15 turpe aestimantes aliquid commissum a suis, 
post aliquod tempus alios adscribi iubent. 
rumor legatos ut priores prodidit, 
timentes rursus, aliquid ne simile accidat, 



LIBER IV. 41 

odore canibus anum iucundo replent. 

mandata dant: legati mittuntur statim. 20 

abeunt. rogantes aditum, continuo impetrant. 

consedit genitor tum deorum maximus 

quassatque fiilmen: tremere coepere omnia. 

canes confusi, subitus quod fuerat fragor, 

repente odorem mixtum cum merdis cacant. 25 

reclamant omnes, vindicandam iniuriam. 

sic est locutus ante poenam luppiter: 

^legatos non est regis non dimittere, 

nec est difficile poenas culpae imponere; 

sed hoc feretis pro iudicio praemium: 30 

non veto dimitti, verum cruciari fame, 

ne ventrem continere non possint suum. 

illi autem, qui miserunt vos tam futiles, 

numquam carebunt hominum contumelia.' 

ita nunc legatos exspectantes posteri, 35 

novum venire qui videt, culum olfacit. 

XIX. SERPENS MISERICOEDI NOCIVA. 

Qui fert malis auxilium, post tempus dolet. 

Gelu rigentem quidam colubram sustulit 
sinuque fovit, contra se ipse misericors; 
namque ut refecta est, necuit hominem protinus. 
hanc alia cum rogaret causam facinoris, 5 

respondit: ^ne quis discat prodesse improbis.' 

XX. VVLPES ET DRACO. 

Vulpes, cubile fodiens, dum terram eruit 
agitque plures altius cuniculos, 
pervenit ad draconis speluncam intimam, 
custodiebat qui thesauros abditos. 

hunc simul aspexit: ^oro, ut imprudentiae 5 

des primum veniam; deinde si pulchre vides, 
quam non conveniens aurum sit vitae meae, 
respondeas clementer. quem fructum capis 
hoc ex labore, quodve tantum est praemium, 
ut careas somno et aevum in tenebris exigas?' 10 



42 PHAEDRI PABVLARVM 

^nullum/ inqmt ille, ^verum hoc a summo miU 
love adtributum est' ^ergo nec sumis tibi 
nec ulli donas quicquam?' ^sic fatis placet/ 
^nolo irascaris, libere si dixero: 

15 dis est iratis natus, qui est similis tibi.' 
Abiturus illuc, quo priores abierunt, 
quid mente caeca miserum torques spiritum? 
tibi dico, avare, gaudium heredis tui, 
qui ture superos, ipsum te fraudas cibo, 

20 qui tristis audis musicum citharae sonum, 
quem tibiarum macerat iucunditas, 
obsoniorum pretia cui gemitum exprimunt, 
qui, dum quadrantes aggeras patrimonio, 
caelum fatigas sordido periurio, 

25 qui circumcidis omnem impensam funeris, 
Libitina ne quid de tuo faciat lucri. 



XXI. PHAEDEVS. 

Quid iudicare cogitet livor modo, 
licet dissimulet, pulchre tamen intellego. 
quicquid putabit esse dignum memoria, 
Aesopi dicet; si quid minus adriserit, 
5 a me contendet fictum quovis pignore. 
quem volo refelli iam nunc responso meo: 
sive hoc ineptum sive laudandum est opus, 
invenit ille, nostra perfecit manus. 
sed exsequamur coeptum propositi ordinem. 



XXn. DE SIMONIDE. 

Homo doctus in se semper divitias habet. 
Simonides, qui scripsit egregium melos, 
quo paupertatem sustineret facilius, 
circum ire coepit urbes Asiae nobiles, 
5 mercede accepta laudem victorum canens. 
hoc genere quaestus postquam locuples factus est, 
redire in patriam voluit cursu pelagio; 

Ltem, ut aiunt, natus in Cia insula. 




LIBEB IV. 43 

ascendit navem, quam tempestas horrida 

simul et vetustas medio dissolvit mari. 10 

hi zonas, illi res pretiosas colligunt, 

subsidium vitae. quidam curiosior: 

'Simonide, tu ex opibus nil sumis tuis?' 

'mecum/ inquit, ^mea sunt cuncta.' tunc pauci enatant, 

quia plures onere degravati perierant. 15 

praedones adsunt, rapiunt, quod quisque extulit, 

nudos relinquunt. forte Clazomenae prope 

antiqua fuit urbs; quam petienmt naufragi. 

hic litterarum quidam studio deditus, 

Simonidis qui saepe versus legerat 20 

eratque absentis admirator maximus, 

sermone ab ipso cognitum cupidissime 

ad se recepit; veste, nummis, familia 

hominem exomavit. ceteri tabulam suam 

portant rogantes victum. quos casu obvios 25 

Simonides ut vidit: ^dixi/ inquit, ^mea 

mecum esse cuncta; vos quod habuistis, perit.' 

XXm. MONS PARTVRIENS. 

Mons parturibat, gemitus immanes cienSy 
eratque in terris maxima expectatio. 
at ille murem peperit. — Hoc scriptum est tibi, 
qui> magna cum minaris, extricas nihil. 

XXIV. FOEMICA ET MVSCA. 

[Nihil agere quod non prosit, fabella admonet.] 

Formica et musca contendebant acriter, 
quae pluris esset. musca sic coepit prior: 
*conferre nostris tu potes te laudibus? 
ubi immolatur, exta praegusto deum; 5 

moror inter aras, templa perlustro omnia; 
in capite regis sedeo, cum visum est mihi, 
et matronarum casta delibo oscula. 
laboro nihil, atque optimis rebus fruor. 
quid horum simile tibi contingit, rustica?' 10 



44 PHAEDRI PABVLARVM 

*est gloriosus sane convictus deum, 

sed illi, qui invitatur, non qui invisus est. 

aras frequentas: nempe abigeris, cum venis. 

reges commemoras et matronarum oscula: 
15 super etiam iactas, tegere quod debet pudor. 

nihil laboras: ideo cum opus est, nihil habes. 

ego granum in hiemem cum studiose congero, 

te circa murum pasci video stercore. 

aestate me lacessis: cum bruma est, siles. 
20 mori contractam cum te cogunt frigora, 

me copiosa recipit incolumem domus. 

satis profecto rettudi superbiam.' 

Fabella talis hominum discemit notas 

eorum, qui se falsis omant laudibus, 
25 et quomm virtus exhibet solidum decus. 



XXV. SDIONIDES A DEIS SEEVATVS. 

Quantum valerent inter homines litterae, 
dixi superius: quantus, nunc, illis honos 
a superis sit tributus, tradam memoriae. 
Simonides idem ille, de quo rettuli, 
5 victori laudem cuidam pyctae ut scriberet, 
certo conductus pretio secretum petit. 
exigua cum frenaret materia impetum, 
usus poeta moris est licentia 
atque interposuit gemina Ledae pignera, 

10 auctoritatem similis referens gloriae. 
opus adprobavit; sed mercedis tertiam 
accepit partem. cum relicuam posceret: 
Mlli,' inquit, ^reddent, quomm sunt laudis duae. 
vemm, ut ne irate te dimissum censeas, 

15 ad cenam mihi promitte; cognatos volo 
hodie invitare, quorum es in numero mihi.' 
fraudatus quamvis et dolens iniuria, 
ne male dimissus gratiam cormmperet, 
promisit. rediit hora dicta, recubuit. 

20 splendebat hilare poculis convivium, 
magno adparatu laeta resonabat domus: 



LIBERIV. 45 

repente duo cum iuvenes sparsi pulvere, 

sudore multo diffluentes, corpora 

humanam supra formam, cuidam servulo 

mandanty ut ad se provocet Simonidem; 25 

illius interesse, ne faciat moram. 

homo perturbatus excitat Simonidem, 

unum promorat vix pedem triclinio: 

ruina camarae subito oppressit ceteros; 

nec ulli iuvenes sunt reperti ad ianuam. 30 

lit est vulgatus ordo narratae rei, 

omnes scierunt numinum praesentiam 

Yati dedisse vitam mercedis loco. 



POETA AD PARTICVLONEM. 

Adhuc supersunt multa, quae possim loqui, 
et copiosa abundat rerum varietas; 
sed temperatae suaves sunt argutiae, 
immodicae offendunt. quare, vir sanctissime, 
Particulo, chartis nomen victurum meis, 
Latinis dum manebit pretium litteris, 
si non ingenium, certe brevitatem adproba, 
quae commendari tanto debet iustius, 
quanto poetae sunt molesti validius. 



LIBER QVINTVS- 
IDEM POETA. 

Aesopi nomen sicubi interposuero, 
cui reddidi iam pridem quicquid debui, 
auctoritatis esse scito gratia: 
ut quidam artifices nostro faciunt saeculo, 
qui pretium operibus maius inveniunt novis, 
si marmori aidscripserunt Fraxitelen suo. 



46 PHAEDEI FABVLARVM 

trito Mjronem argento, tabalae Zeuxidem. 
adeo fueatae plus vetustati favet 
invidia mordax quam bonis praesentibus. 
10 sed iam ad fabellam talis exempli feror. 



L DEMETRIVS BEX ET MENANDER POETA, 

Demetrius, qui dictus est Phalereus, 

Athenas occupavit imperio improbo. 

ut mos est vulgiy passim et certatim ruit. 

^feliciter!' succlamant. ipsi principes 
5 illam osculantur, qua sunt oppressi, manum^ 

tacite gementes tristem fortunae vicem. 

quin etiam resides et sequentes otium, 

ne defuisse noceat, repunt ultimi; 

in quis Menander, nobilis comoediis, 
10 quas ipsum ignorans legerat Demetrius 

et admiratus fuerat ingenium viri, 

unguento delibutus, vestitu fluens, 

veniebat gressu delicato et languido. 

hunc ubi tyrannus vidit extremo agmine: 
15 ^quisnam cinaedus ille in conspectum meum 

audet venire?' responderunt proximi: 

*hic cst Menander scriptor.' mutatus statim: 

^homo,' inquit, ^fieri non potest formosior!' 



n. DVO MILITES ET LATRO. 

Duo cum incidissent in latronem milites, 
unus profugit, alter autem restitit 
ct vindicavit sese forti dextera. 
latrone occiso timidus accurrit comes 
5 stringitque gladium, dein reiecta paenula: 
*ccdo,' inquit, *illum; iam curabo sentiat, 
quos adtcniptarit.' tunc, qui depugnaverat: 
Wcllcm istis verbis saltera adiuvisses modo; 



LIBEfi y. 47 

constantior fuissem, vera existimans. 

nunc conde ferrum et linguam pariter futilem, 10 

ut possis alios ignorantes fallere. 

ego, qui sum expertus, quantis fugias viribus, 

scio, quam virtuti non sit credendum tuae/ 

IUi adsignari debet haec narratio, 
qui re secunda fortis est, dubia fugax. 15 



m. CALWS ET MVSCA. 

Calvi momordit musca nudatum caput; 
quam opprimere captans alapam sibi duxit gravem. 
tunc illa inridens: 'punctum volucris parvulae 
voluisti morte ulcisci; quid facies tibi, 
iniuriae qui addideris contumeliam?' 5 

respondit: ^mecum facile redeo in gratiam, 
quia non fuisse mentem laedendi scio. 
sed te, contempti generis animal improbum, 
quae delectaris bibere humanum sanguinem, 
optem necare vel maiore incommodo.' 10 

Hoc argumentum venia donari docet, 
qui casu peccat. nam qui consilio est nocens, 
fllum esse quavis dignum poena iudico. 



IV. ASINVS ET POECELLVS. 

Quidam immolasset verrem cum sancto Herculi, 
cui pro salute votum debebat sua, 
asello iussit reliquias poni hordei. 
quas aspernatus ille sic locutus est: 

*tuum libenter prorsus adpeterem cibum, 5 

nisi, qui nutritus illo est, iugulatus foret.' 

Huius respectu fabulae deterritus 
periculosum semper vitavi lucrum. 
sed dices: ^qui rapuere divitias, habent.' 
*numeremus agedum, qui deprensi perierunt: 10 

maiorem turbam punitorum reperies.' — 
paucis temeritas est bono, multis malq. . 



48 PHAEDRI FABVLARVM 

V. SCVRRA ET RVSTICVS. 

Pravo favore labi mortales solent 
et, pro iudicio dum stant erroris sui, 
ad paenitendum rebus manifestis agi. 
Facturus ludos quidam dives nobilis 
5 proposito cunctos invitavit praemio, 
quam quisque posset ut novitatem ostenderet 
venere artifices laudis ad certamina; 
quos inter scurra, notus urbano sale, 
habere dixit se genus spectaculi, 

10 quod in theatro numquam prolatum foret. 
dispersus rumor civitatem concitat. 
pauUo ante vacua turbam deficiunt loca. 
in scaena vero postquam solus constitit 
sine adparatu, nullis adiutoribus, 

15 silentium ipsa fecit exspectatio, 
ille in sinum repente demisit caput 
et sic porcelli vocem est imitatus sua, 
verum ut subesse pallio contenderent 
et excuti iuberent. quo facto simul 

20 nihil est repertum, multis onerant laudibus 
hominemque plausu prosequuntur maximo. 
hoc vidit fieri rusticus. 'non me hercules 
me vincet,' inquit: et statim professus est 
idem facturum melius se postridie. 

25 fit turba maior. iam favor mentes tenet, 
et derisuri, non spectaturi, sedent. 
uterque prodit. scurra degrunnit prior 
movetque plausus et clamores suscitat. 
tunc simulans sese vestimentis rusticus 

30 porcellum obtegere (quod faciebat scilicet, 
sed, in priore quia nil compererant, latens), 
pervellit aurem vero, quem celaverat, 
et cum dolore vocem naturae exprimit. 
acclamat populus, scurram multo similius 

35 imitatum, et cogit rusticum trudi foras. 
at ille profert ipsum porcellum e sinu, 
turpemque aperto pignore errorem probans: 
^en hic declarat^ quales sitis iudices!' 



LIBEB V. 49 

VL CALVVS ET QVIDAM AEQVE PILIS 

DEFECTVS. 

Invenit calvus forte in trivio pectinem. 
accessit alter, aeque defectus pilis. 
'heia!' inquit, ^in commune, quodcumque est lucri!' 
ostendit ille praedam et adiecit simul: 
^superum voluntas favit; sed fato invido 5 

carbonem^ ut aiunt, pro thesauro invenimus.' 

Quem spes delusit, huic querela convenit. 

VIL PROCAX TIBICEN. 

Vbi vanus animus aura captus frivola 
adripuit insolentem sibi fiduciam, 
facile ad derisum stulta levitas ducitur. 

Princeps tibicen notior populo fuit, 
operam Bathyllo solitus in scaena dare. 5 

is forte ludis (non satis memini quibus) 
dnm pegma rapitur, concidit casu gravi 
necopinus et sinistram fregit tibiam, 
duas cum dextras maluisset perdere. 

inter manus sublatus et multum gemens 10 

domum refertur. aliquot menses transeunt, 
ad sanitatem dum venit curatio. 
nt spectatorum molle est et lepidum genus, 
desiderari coepit, cuius flatibus 
solebat excitari saltantis vigor. 15 

Erat facturus ludos quidam nobilis. 
ut publicum incipiebat Princeps ingredi, 
adducit pretio precibus, ut tantummodo 
ipso ludorum ostenderet sese die. 

qui simul advenit, rumor de tibicine 20 

firemit in theatro. quidam adfirmant mortuum, 
quidam in conspectum proditurum sine mora. 
aulaeo misso devolutis tonitribus 
di sunt locuti more translaticio. 

tunc chorus ignotum modo reducto canticum 25 

insonuit, cuius haec fuit sententia: 
*laetare, incolumis Roma, salvo "principe"!' 
in plausus consurrectum est. iactat basia 

Fhaednta, t. 



50 PHAEDEI FABVLARVM LIBEE V. 

tibicen; gratulari fautores putat. 

30 equester ordo stultum errorem intellegit 
magnoque risu canticum repeti iubet. 
iteratur illud. homo meus se in pulpito 
totum prostemit. plaudit inludens eques. 
rogare populus hunc coronam existimat. 

35 ut vero cuneis notuit res omnibus, 
Princeps^ ligato crure nivea fascia^ 
niveisque tunicis^ niveis etiam calceis, 
superbiens honore divinae domus, 
ab universis capite est protrusus foras. 

Vm. TEMPVS. 

Cursu volucri, pendens in novacula^ 
calvus, comosa fronte, nudo corpore 
(quem si occuparis, teneas; elapsum semel 
non ipse possit luppiter reprehendere)» 
5 occasionem rerum significat brevem. 

Effectus impedu-et ne segnis mora, 
finxere antiqui talem effigiem Temporis. 

IX. TAVRVS ET VITVLVS. 

Angusto in aditu taurus luctans comibus 
cum vix intrare posset ad praesepia, 
monstrabat vitulus quo se pacto flecteret. 
Hace/ inquit; ^ante hoc novi, quam tu natus es.' 
5 Qui doctiorem emendat, sibi dici putet. 

X. CANIS ET SVS ET VENATOR. 

Adversus omnes fortis et velox feras 
canis cum domino semper fecisset satis, 
languere coepit annis ingravantibus. 
aliquando obiectus hispidi pugnae suis 
5 adripuit aurem: sed cariosis dentibus 
praedam dimisit. hoc tunc venator dolens 
canem obiurgabat. cui senex contra Lacon: 
*non te destituit animus, sed vires meae. 
quod fuimus lauda, si iam damnas quod sumus/ 
10 Hoc cur, Philete, scripserim, pulchre vides. 



APPENDIX. 

L SmiVS ET WLPES. 

[Avaram etiam quod sibi superest non libenter dare.] 

Yulpem rogabat partem caudae simius, 
contegere honeste posset ut nudas nates. 
cui sic maligna: ^ongior fiat licet, 
tamen illam potius per lutum et spinas traham, 
tibi quam partem quamvis parvam impertiar.' 5 

n. AVCTOE. 

[Non esse plus aequo petendnm.] 

Arbitrio si natura finxisset meo 
genus mortale^ longe foret instructius: 
nam cuncta nobis attribuisset commoda^ 
quae cui Fortuna indulgens animali dedit: 
elephanti vires e't leonis impetum^ 5 

cornicis aevum, gloriam tauri trucis^ 
equi velocis placidam mansuetudinem, 
et adesset homini sua tamen sollertia. 
nimirum in caelo secum ridet luppiter, 
magno haec consilio qui negavit hominibus, 10 

ne sceptrum mundi raperet nostra audacia. 

Ergo contenti munere invicti lovis 
fatalis annos decurramus temporis, 
nec plus conemur quam sinit mortalitas. 

m. MERCVRIVS ET DVAE MVLIERES. 

[De eodem alia fabella.] 

Mercurium hospitio mulieres olim duae 
inliberali et sordido receperant: 
quarum una in cunis parvum habebat filium, 
quaestus placebat alteri meretricius. 
ergo ut referret gratiam officiis parem, ^ 



52 PHAEDBI FABVLARVM 

abiturus et iam limen excedens ait: 

^deum videtis; tribuam vobis protinus, 

quod quaeque optarit/ mater suppliciter rogat, 

barbatum ut videat natum quam primum suum; 

10 moecha, ut sequatur sese quicquid tetigerit 
volat Mercurius; intro redeunt mulieres. 
barbatus infans ecce vagitus ciet. 
id forte meretrix cum rideret validius, 
nares replevit umor, ut fieri solet. 

15 emungere igitur se volens prendit manu 
traxitque ad terram nasi longitudinem, 
et aliam ridens ipsa ridenda exstitit. 

IV. PROMETHEVS ET DOLVS. 

[De veritate et mendacio.] 

Olim Prometheus saeculi figulus novi 

cura subtili Veritatem fecerat, 

ut iura posset inter homines reddere. 

subito accersitus nuntio magni lovis 
5 commendat officinam fallaci Dolo, 

in disciplinam nuper quem receperat. 

hic studio accensus, facie simulacrum pari, 

una statura, simile et membris omnibus, 

dum tempus habuit, callida finxit manu. 
10 quod prope iam totum mire cum positum foret, 

lutum ad faciendos illi defecit pedes. 

rediit magister; quo festinanter Dolus 

metu turbatus in suo sedit loco. 

mirans Prometheus tantam similitudinem, 
15 propriae videri voluit artis gloriam. 

igitur fomaci pariter duo signa intuHt; 

quibus percoctis atque infuso spiritu, 

modesto gressu sancta incessit Veritas; 

at trunca species haesit in vestigio. 
20 tunc falsa imago atque operis furtivi labor 

mendacium appellatum est; quod negantibus 

pedes habere facile et ipse adsentio. 

Simulata interdum initio prosunt hominibus, 

sed tempore ipso tameu apparet veritas. 



APPENDIX. 63 

V. AVCTOR. 

[Sensum aeBtimandom esse, non verba.] 

Ixion quod versari narratur rota^ 
volubilem Fortunam iactari docet. — 
adversus altos Sisyphus montes agit 
saxum labore summo» quod de vertice 
sudore semper irrito revolvitur: 5 

ostendit hominum sine fine esse miserias. — 
quod stans in amne Tantalus medio sitit, 
avari describuntur, quos circumfluit 
usus bonorum, sed nil possunt tangere. — 
umis scelestae Danaides portant aquas^ 10 

pertusa nec complere possunt dolia: 
immo, luxuriae quicquid dederis, perfluet. — 
novem porrectus Tityos est per iugera, 
tristi renatum suggerens poenae iecur: 
quo quis maiorem possidet terrae locum, 15 

hoc demonstratur cura graviore adfici. 

Consulto involvit veritatem antiquitas, 
ut sapiens intellegeret, erraret rudis. 

VI- AVCTOR. 

[De oraculo Apollinis.] 

*Vtilia nobis quae sint, dic, Phoebe, obsecro, 
qui Delphos et formosum Pamasum incolisl' 
subito sacratae vatis horrescunt comae, 
tripodes moventur, mugit adytis Religio, 
tremuntque lauri, et ipse pallescit dies. 5 

voces resolvit icta Pytho numine: 
^audite, gentes, Delii monitus dei: 
pietatem colite; vota superis reddite; 
patriam, parentes, natos, castas coniuges 
defendite armis, hostem ferro pellite; 10 

amicos sublevate; miseris parcite; 
bonis favete, subdolis ite obviam; 
delicta vindicate; cohibete impios; 
punite, turpi thalamos qui violant stupro; 



64 PHAEDBI PABVLABVM 

15 malos cavete; nulli nimium credite.' 
haec elocuta concidit virgo furens; 
furens profecto: nam quae dixit, perdidit, 

Vn. AESOPVS ET SCRIPTOE. 

[De malo scriptore se laudante.] 

Aesopo quidam scripta recitarat mala, 
in quis inepte multum se iactaverat. 
scire ergo cupiens quidnam sentiret senex, 
^numquid tibi/ inquit^ ^visus sum superbior? 
5 haud vana nobis ingeni fiducia est.' 
confectus ille pessimo volumine: 
^ego/ inquit, *quod te laudas vehementer probo; 
namque hoc ab alio numquam continget tibi.' 

Vm. POMPEIVS MAGNVS ET EIVS MILES, 

[Quam diffidle sit hominem nosse.] 

Magni Pompei miles vasti corporis 

fracte loquendo et ambulando molliter 

famam cinaedi traxerat certissimam. 

hic insidlatus nocte iumentis ducis 
5 cum veste et auro et magno argenti pondere 

avertit mulos. factum rumor dissipat; 

arguitur miles, rapitur in praetoriimi. 

tum Magnus: *quid?' ait, *tune me, commilito, 

spoliare es ausus?' ille continuo exscreat 
10 sibi in sinistram et sputum digitis dissipat. 

^sic, imperator, oculi exstillescant mei, 

si vidi aut tetigi.' tum vir animi simplicis 

id dedecus castrorum propelli iubet, 

nec cadere in illum credit tantam audaciam. 
15 breve tempus intercessit, et fidens manu 

unum e Romanis provocabat barbarus. 

sibi quisque metuit; primi mussarunt duces. 

tandem cinaedus habitu, sed Mars viribus, 

adit sedentem pro tribunali ducem, 
20 et voce molli: 'licet?' enimvero eici 

ut in re atroci Magnus stomachans imperat. 

/ 



i 



APPENDIX. 65 

tum quldam senlor ex amicis principis: 

*hunc ego committi satius Fortunae arbitror^ 

in quo iactura levis est, quam fortem virum, 

qui casu victus temeritatis te arguat.' 25 

adsensit Magnus et permisit militi 

prodire contra; qui mirante exercitu 

dicto celerius hostis abscidit caput 

victorque rediit. his tum Pompeius super: 

^corona^ miles^ equidem te dono libens^ 30 

quod vindicasti laudem Bomani imperi; 

sed exstillescant oculi sic/ inquit, ^mei/ 

turpe illud imitans ius iurandum militis, 

^nisi tu abstulisti sarcinas nuper meas.' 

IX. IVNO, VENVS ET GALLINA. 

[De mulierum libidine.] 

Cum castitatem luno laudaret suam, 
iucunditatis causam non sprevit Venus, 
nullamque ut adfirmaret esse ipsi imparem, 
interrogasse sic gallinam dicitur: 

^dic, sodes, quanto possis satiari cibo.' 5 

respondit illa: ^quicquid dederis, satis erit, 
sic, ut concedas pedibus aliquid scalpere.' 
^ne scalpas/ inquit, ^satis est modius tritici?' 
^plane, immo nimium est; sed permitte scalpere.' 
^ex toto, ne quid scalpas, quid desideras?' 10 

tum denique illa fassa est naturae malum: 
^licet horreum mi pateat, ego scalpam tamen.' 
risisse luno dicitur Veneris iocos, 
quia per gallinam denotavit feminas. 

X- PATEEFAMILIAS ET AESOPVS. 

[Quomodo domanda sit ferox iaventus.] 

Paterfamilias saevum habebat filium. 
hic e conspectu cum patris recesserat, 
verberibus servos adficiebat plurimis 
et exercebat fervidam adulescentiam. 
Aesopus ergo hoc breviter narravit Geni; 5 



56 PHAEDRI FABVLARVM 

Quidam iuvenco vetulum adiungebat bovem. 
is eum refugiens impari coUo iugum 
aetatis excusaret vires languidas: 
'non est quod timeas/ inquit illi rusticus; 

10 ^non ut labores, facio, sed ut istum domes^ 
qui calce et comu multos reddit debiles. 
sed tu nisi istum tecum assidue detines 
feroxque ingenium comprimis clementia, 
vide^ ne querela maior accrescat domus.' 

15 Atrocitati mansuetudo est remedium. 

XI. AESOPVS ET VICTOR GYMNICVS. 

[Quomodo comprimatur aliquando iactantia.] 

Victorem forte gymnici certaminis 
iactantiorem cum vidisset Phryx sophus, 
interrogavit, an plus adversarius 
valuisset eius? ille: *ne istud dixeris! 
5 multo fuere vires maiores meae.' 
*quod/ inquit, 'ergo, stulte, meruisti decus, 
minus valentem si vicisti fortior? 
fer^ndus esses, forte si te diceres 
superasse, qui esset melior quam tu viribus.' 

Xn. ASINVS AD LYRAM. 

[Quomodo ingenia saepe calamitate intercidant.] 

Asinus iacentem vidit in prato lyram. 
accessit et temptavit chordas ungula; 
sonuere tactae. ^bella res; sed me hercules 
male cessit,' inquit, ^artis quia sum nescius. 
5 si reppensset aliquis hanc prudentior, 
divinis aures oblectasset cantibus.' 

Sic saepe ingenia calamitate intercidunt. 

Xm. MVLIER VIDVA ET MILES. 

[Quanta sit inconstantia et libido mulierum.] 

Per aliquot annos quaedam dilectum virum 
amisit et sarcophago corpus condidit; 
a quo revelli nullo cum posset modo 



APPENDIX. 57 

et in sepulcro lugens vitam degeret^ 

claram assecuta est famam castae virginis. 5 

interea fanum qui compilarant lovis, 

cruci suffixi luerunt poenas numini. 

horum reliquias ne quis posset tollere, 

custodes dantur milites cadaverum 

monumentum iuxta^ mulier quo se incluserat. 10 

aliquando sitiens unus de custodibus 

aquam rogavit media nocte ancillulam, 

quae forte dominae tunc adsistebat suae 

dormitum eunti; namque lucubraverat 

et usque in serum vigilias produxerat. 15 

paulum reclusis foribus miles prospicit 

videtque egregiam facie pulchra feminam. 

corruptus animus ilico succenditur 

oriturque sensus impotentis cupiditas. 

sollers acumen mille causas invenit, 20 

per quas videre posset viduam saepius. 

cotidiana capta consuetudine 

paulatim facta est advenae submissior; 

mox artiore vinxit animum copula. 

hic dum consumit noctes custos diligens^ 25 

desideratum est corpus ex una cruce. 

turbatus miles factum exponit mulieri. 

at sancta mulier: ^non est quod timeas/ ait^ 

virique corpus tradit figendum cruci» 

ne subeat ilie poenas neglegentiae. 30 

sic turpitudo laudis obsedit locum. 

XIV. DVO IVVENES PROCI, DIVES ET 

PAVPER. 

[Fortunam interdum praeter spem hominibus favere.] 

Vnam expetebant virginem iuvenes duo; 
vicit locuples genus et formam pauperis. 
ut nuptiarum dictus advenit dies, 
amans, dolorem quia non poterat perpeti, 
maerens propinquos contulit se in hortulos, 5 

qiios ultra paulo villa ditis splendida 
erat acceptura virginem e matris sinu, 



58 PHAEDEI PABVLARVM 

parum ampla in urbe visa quod fuerat domus. 
pompa explicatur, turba concurrit frequens, 

10 et coniugalem praefert Hymenaeus facem. 
asellus autem, qui solebat pauperi 
quaestum referre, stabat portae in limine. 
illum puellae casu conducunt sui, 
viae labores teneros ne laedant pedes. 

15 repente caelum Veneris misericordia 
ventis movetur, intonat mundi fragor 
noctemque densis horridam nimbis parit: 
lux rapitur oculis et simul vis grandinis 
effusa trepidos passim comites dissipat, 

20 sibi quemque cogens petere praesidium fuga. 
asellus notum proximum tectum subit 
et voce magna sese venisse indicat. 
procurrunt pueri, pulchram aspiciunt virginem 
et admirantur; deinde domino nuntiant. 

25 inter sbdales ille paucos accubans 
amorem crebris avocabat poculis. 
ubi nuntiatum est, recreatus gaudiis 
hortante Baccho et Venere dulces perficit 
aequalitatis inter plausus nuptias. 

30 quaenmt parentes per praeconem filiam; 
novus maritus coniuge amissa dolet. 
quid esset actum, postquam populo innotuit, 
omnes favorem comprobarunt caelitum. 

XV. AESOPVS ET DOMINA. 

[Quam noceat saepe veram dicere.] 

Aesopus turpi cum serviret feminae, 
quae se expingendo totum intricaret diem, 
uestem, uniones, aurum, argentum sumeret, 
nec inveniret digito qui se tangeret: 
5 'licetne paucis?' inquit. 'dicas.' 'censeo, 
quidvis efficies, cultum si deposueris.' 
^adeone videor tibi per me meliuscula?' 
Mmmo, ni dederis, sponda cessabit tua.' 
^at non cessabunt latera/ respondit, ^tua,' 
10 et obiurgari iussit servum garrulum. 



APPENDIX. 59 

Post paulo armillam tollit fur argenteam. 
eam non apparere ut dictum est mulieri, 
omnes furore plena vocat et verbera 
proponit gravia, verum si non dixerint. 
^aliis minare, nam me non falles, era; 15 

flagris sum caesus, verum quia dixi modo.' 

XVI. GALLVS LECTICA A FELIBVS VECTVS. 

[Nimiam securitatem saepe in periculum homines ducere.] 

Feles habebat gallus lecticarios. 
hunc gloriose vulpes ut vidit vehi, 
sic est locuta: ^moneo praecaveas dolum; 
istorum vultus namque si consideras, 
praedam portare iudices, non sarcinam.' 5 



postquam esurire coepit societas fera, 
discerpsit dominum et fecit partes facinoris. 

XVn. SCROFA PARTVKIENS ET LVPVS. 

[Faciendom prios de homine periculum, quam eius te committas 

fidei.] 

Premente partu scrofa cum gemeret iacens, 
accurrit lupus et obstetricis partibus 
se posse fungi dixit, promittens opem. 
quae vero nosset pectoris fraudem improbi, 
suspectum officium repudiavit malefici 5 

et: 'satis est,' inquit, *si recedis longius.' 
quod si perfidiae se commisisset lupi 
parens dolori, fata deflesset sua. 

XVm. AESOPVS ET SERVVS PROFVGVS. 

[Non esse malo addendum malum.] 

Servus profugiens dominum naturae asperae 
Aesopo occurrit, notus e vicinia. 
*quid tu confusus?' ^dicam tibi clare, pater; 
hoc namque es dignus appellari nomine, 
tuto querela quia apud te deponitur. 5 



60 PHAEDRI FABVLARVM 

plagae supersunt, desunt mihi cibaria; 

subinde ad villam mittor sine viatico. 

domi si cenat, totis persto noctibus; 

sive est vocatus, iaceo ad lucem in semita. 
10 emerui libertatem, canus serviol 

ullius essem culpae mihi si conscius, 

aequo animo ferrem. numquam sum factus satur 

et super infelix saevum patior dominium. 

has propter causas et quas longum est promere, 
15 abire destinavi, quo tulerint pedes.' 

^ergo/ inquit, ^audi: cum mali nil feceris, 

haec experiris, ut refers, incommoda: 

quid si peccaris? quae te passurum putas?' 

tali consilio est a fuga deterritus. 



XIX. EQWS QVADRIGALIS IN PISTRINVM 

VENVMDATVS. 

[Ferendiim esse aequo animo, quicquid acciderit.] 

Equum e quadriga multis palmis nobilem 
abegit quidam et in pistrinum vendidit. 
productus ad bibendum cum foret a molis, 
in circum aequales ire conspexit suos, 
5 ut grata ludis redderent certamina. 
lacrimis obortis: 'ite felices/ ait, 
^celebrate sine me cursu sollemnem diem; 
ego, quo scelesta furis abstraxit manus^ 
ibi sorte tristi fata deflebo mea.' 



XX. VRSVS ESVRIENS. 

[Famem acuere animantibus ingenium.] 

Si quando in silvis urso desunt copiae, 
scopulosum ad litus currit et prendens petram 
pilosa crura sensim demittit vado; 
quorum inter villos cancri simul adhaeserunt, 
5 in terram abripiens excutit praedam maris 
escaque fruitur passim collecta vafer. 
Ergo etiam stultis acuit ingenium fames. 



APPENDIX. 61 

XXI. VIATOR ET CORVVS. 

[Yerbis saepenomero decipi solere homines.] 

Quidam per agros devium carpens iter 
*Avb' exaudivit; et moratus paululum, 
adesse lit vidit neminem, cepit gradum. 
iterum salutat idem ex occulto sonus. 
voce hospitali confirmatus restitit, 5 

ut, quisquis esset, par officium reciperet. 
cum circumspectans errore haesisset diu 
et perdidisset tempus aliquot milium, 
ostendit sese corvus et supervolans 

*Ave' usque ingessit. tum se lusum intellegens 10 

*at male tibi sit/ inquit, *ales pessime, 
qui festinantis sic detinuisti pedesl' 

XXn. PASTOR ET CAPELLA. 

[Nihil ita occultum esse, quod non reveletar.] 

Pastor capellae comu baculo fregerat: 
rogare coepit, ne se domino proderet. 



^quamvis indigne laesa, reticebo tamen; 
sed res clamabit ipsa, quid deliqueris.' 

XXm. SERPENS ET LACERTA. 

[Ubi leonis pellis deficit, vulpinam induendam esse; hoc est, 
ubi deficiunt vires, astu utendum.] 

Serpens lacertam forte adversam prenderat; 
quam devorare patula cum vellet gula, 
arripuit illa prope iacentem surculum, 
et pertinaci morsu transversum tenens, 
avidum soUerti rictum frenavit mora. 
praedam dimisit ore serpens irritam. 

XXIV. CORNIX ET OVIS. 

[Multos lacessere debiles et cedere fortibus.] 

Odiosa comix super ovem consederat; 
quam dorso cum tulisset invita et diu: 



62 PHAEDKI FABVLABVM 

*hoc,' inquit, *si dentato fecisses cani, 
poenas dedisses/ illa contra pessima: 
5 ^despicio inermes, eadem cedo fortibus; 
scio quem lacessam, cui dolosa blandiar: 
ideo senectam mille in annos prorogo.' 

XXV. SERWS ET DOMINVS. 

[Nullum maledictum esse grayius conscientia.] 

Cum servus nequam Socrati malediceret, 
uxorem domini qui corrupisset sui, 
idque ille sciret notum circumstantibus: 
^places tibi,' inquit, *quia cui non debes places; 
5 sed non impune, quia cui debes non places.' 

XXVL LEPVS ET BVBVLCVS. 

[Multos yerbis blandos esse, pectore infideles.] 

Cum yenatorem celeri pede fugeret lepus 
et a bubulco visus veprem inreperet: 
*per superos oro perque spes omnes tuas, 
ne me indices, bubulce; nihil umquam mali 

5 huic agro feci.' at rusticus: *ne timueris; 
late securus.' iamque venator sequens: 
^quaeso, bubulce, numquid huc venit lepus?' 
^venit, sed abiit hac ad laevam.' et dexteram 
demonstrat nutu partem. venator citus 

10 non intellexit seque e conspectu abstulit. 
tunc sic bubulcus: ^ecquid est gratum tibi, 
quod te celavi?' *Iinguae prorsus non nego 
habere atque agere maximas me gratias; 
verum oculis ut priveris opto perfidis.' 

XXVII. MERETRIX ET IVVENIS. 

[Multa esse nobis iucunda quae tamen sunt incommoda.] 

Cum blandiretur iuveni meretrix perfida, 
et illc, lacsus multis sacpe iniuriis, 
tamon praeberet sese facilem mulieri, 
sio insidiatrix: 'omnes muneribus licet 



i. 



APPENDIX. 63 

contendanty ego te plurimi facio tamen.' 5 

iuvenis recordans quotiens deceptus foret: 
^libenter/ inquit, *mea lux, hanc vocem audio, 
non quod fidelis, sed quod iucunda es mihi.' 

XXVm. FIBER. 

[Multi tuti viverent, si salutis gratia parvi facerent fortonas.] 

Canes efiugere cum iam non possit fiber 
(Graeci loquaces quem dixerunt castorem 
et indiderunt bestiae nomen dei, 
illi, qui iactant se verborum copia), 

abripere morsu fertur testiculos sibi, 5 

quia propter illos sentiat sese peti. 
divina quod ratione fieri non negem; 
venator namque simul invenit remedium, 
omittit ipsum persequi et revocat canes. 

Hoc si praestare possent homines, ut suo 10 

vellent carere, tuti posthac viverent; 
haud quisquam insidias nudo faceret corpori. 

XXIX. PAPILIO ET VESPA. 

[Non praeteritam sed praesentem aspiciendam esse fortunam.] 

Papilio vespam propter volitans viderat. 
*o sortem iniquam! dum vivebant corpora, 
quorum ex reliquiis animam nos accepimus, 
ego eloquens in pace, fortis proeliis, 

arte omni princeps inter aequales fui. 5 

en cuncta levitas putris et volito cinisl 
tu qui fuisti mulus clitellarius, 
quemcumque visum est, laedis infixo aculeo.' 
at vespa dignam moribus vocem edidit: 
^non qui fuerimus, sed qui nunc simus, vide.' 10 

XXX. TERRANEOLA ET VVLPES. 

[Pravis non esse fidem adhibendam.] 

Avis, quam dicunt terraneolam rustici^ 
in terra nidum quia componit scilicet^ 
forte occucurrit improbae vulpeculae; 



64 MAEDRI FABVLARVM 

qua visa pinnis altius se sustulit. 

5 *salvel' inquit illa; *cur me fugisti, obsecro? 
quasi non abunde sit mihi in prato cibuSy 
grilli, scarabaei, locustarum copia: 
nihil est, quod metuas. ego te multum diligo 
propter quietos mores et vitam probam.' 

10 respondit contra: Hu quidem bene praedicas; 
in campo non sum, sed sub dio, par tibi. 
quin sequere; tibi salutem committo meam.' 



AVCTOR. 

[De iis qui legunt libelliim.] 

Hoc qualecumque est, Musa quod ludit mea, 
nequitia pariter laudat et frugalitas; 
sed haec simpliciter: illa tacite irascitur. 



INDEX FABVLARVM. 



Aesopus ad quendam de successu 
improborum 11, 3 
Aesopus et domina App. 15 
Aesopus et petulans lU, 5 
Aesopus et rusticus m, 3 
Aesopus et scriptor App. 7 
Aesopus et servus proiugus App. 18 
Aesopus et victor gymnicus App. 11 
Aesopus respondet garrulo III, 19 
Anus ad amphoram III, 1 
Anus diligens iuyenem, item puella 

n, 2 

Apes et fuci vespa iudice UI, 13 
Aquila et comix II, 6 
Aquila, feles et aper II, 4 
Arbores in deorum tutela m, 17 
Asinus ad lyram App^ 12 
Asinus ad senem pastorem 1, 15 
Asinus et Galli I V , 1 
Asinus et leo yenantes 1, 11 
Asinus et porcellus V, 4 
Asinus inndens aprum I, 29 
Auctor n init. ib. nn. App. 2. 5. 6. fin. 

Calyus et musca V, 3 

Calyus et quidam aeque piUs de- 

fectus V, 6 

Canes et corcodili I, 25 
Canes famelici I, 20 
Canis ad agnum III, 15 
Canis et sus et yenator V, 10 
Canis et thesaurus et yulturius 

1,27 

Canis fidelis I, 23 
Canis parturiens 1, 19 
Canis per fluyium camem ferens 1, 4 
Canum legati ad lovem IV, 18 
de Capris oarbatis IV, 16 
Ceryus et boves 11, 8 
Ceryus ad fontem 1, 12 
Cicada et noctua III, 16 
Comix et oyis App. 24 

Demetrius rex et Menander poeta 

Phtudrus, 



Duo iuyenes proci, diyes et pauper 
App. 14 
Duo milites et latro V, 2 

Equus et aper IV, 4 
Equus quadrigalis in pistrinum 
yenumdatus App. 19 
Eunuchus ad improbum m, 11 

Fiber App. 28 
Formica et musca IV, 24 
de Fortunis hominum IV, 17 
Fur et lucema IV, 11 

Gallus lectica a felibus yectus App. 
16 
Graculus superbus et payo I, 3 

luno, Venus et gallina App. 9 
luyencus, leo et praedator II, 1 

Lanius et simius IIL 4 
de Leone regnante IV, 14 
Leo senez, aper, taurus et asinus 
1,21 

Lepus et bubulcus App. 26 
Lupus ad canem UI, 7 
Lupus et agnus 1, 1 
Lupus et gruis I, 8 
Lupus et yulpes iudice simio 1, 10 
de Lusu et seyeritate UI, 14 

Malas esse divitias IV, 12 
Mercurius et duae mulieres App. 3 
Meretrix et iuyenis App. 27 
Miluus et columbae I, ol 
Mons parturiens IV, 23 
Muli duo et raptores II, 7 
Mulier parturiens 1, 18 
Mulier yidua et miles App. 13 
Musca et mula m, 6 
Mustela et homo I, 22 

Oyis, canis et lupus 1, 17 
Oyis, ceryus et lupus 1, 16 



66 



IKDEX FABVLA&VM. 



Fanthera et pastores III, 2 
Papilio et vespa App. 29 
Passer ad leporem consiliator I, 9 
Pastor et capella App. 22 
Paterfamilias et Aesopus App. 10 
Payo ad lunonem de yoce sua UI, 

18 
Phaedrus IV, 7. 21 
Phaedrus ad Eutychum III init. 
Poeta de credere et non credere 

m, 10 

Poeta UI fin. IV, 2. 5. V init. 
Poeta ad Particulonem IV init. 

ih. fin. 
Pompeius Magnus et eius miles 

App. 8 

Procax tihicen V, 7 
Prologus I init. 
Prometheus IV, 15 
Prometheus et dolus App. 4 
Pugna murium et mustelarum IV, 6 
Pufius ad margaritam UI, 12 

£ana rupta et hos I, 24 
Banae ad solem I, 6 
Ranae metuentes taurorum proelia 
1,30 
Ranae regem petierunt 1, 2 



Scrofa parturiens et lupus App. 17 
Scurra et rusticus V. 5 
Serpens ad fahrum lerrarium IV» 8 
Serpens et lacerta App. 23 
Serpens misericordi nociva lY, 19 
Servus et dominus App. 25 
Simius et vulpes App. 1 
Simonides a deis servatos IV, 25 
de Simonide IV, 22 
Socrates de amicis m, 9 
Soror et £rater m, 8 
ex Sutore medicus 1, 14 

Taurus et vituluB V, 9 

Tempus V, 8 

Terraneola et valpes App. 30 

Tiherius Caesar ad atnensenai 11, 5 

Vacca, capella, ovis et leo I, 5 

Viator et corvus App. 21 

de Vitiis hominum TV, 10 

Vrsus esuriens App. 20 

de Vulpe et uva 1 V, 3 

Vulpes ad personam tragicam 1, 7 

Vulpes et aquila 1, 28 

Vulpes et caper IV, 9 

Vulpes et ciconia I, 26 

Vulpes et corvus 1, 13 

Vulpes et draco I V, 20 



INDEX NOMINVM^ 



Aeetes IV 7, 12 

Aegaea dassis lY 7, 19 

Aesopus I prol. 1. 2, 9. 3, 3. 6, 2. 

10, 3. n pr. 1. 3, 4. epil. 1. m pr. 

29; 52. 3, U. 5, 2. 14, 2. 19, 1; 8. 

IV pr. 11. 5, 29. 7, 5. 17, 2. 21, 4. 

V pr. 1. Append. 7, 1. 10, 5. 15, 1. 
18,2 

Aesopiae fabulae IV pr. 11 

agnus III 3, 5 

Anacharsis III pr. 52 

ApoUo III pr. 57. 16, 12 

aquila I 9, 3 

ardaliones II 5, 1 

Argus IV 7, 9 

arboreslpr. 6.11117. cf.fab.l2p.71 

Asia IV 22, 4 

Athenae I 2, 1. IV 5, 13. V 1, 2 

Attici 1 2, 6. n ep. 1. IV 5, 32 

Atticus m 14, 1 

Augustus (divus) III 3, 39 

Bacchus App. 14, 28 
BathvUus V 7. 5 
bos App. 10, 6 

Caesar Tiberius 11 5, 7; 19 
capellae m 15, 1 
Cassandra m 10, 3 
Cato IV 7j 21 
centumvin m 3, 35 
Cia IV 22, 8 
Clazomenae IV 22, 17 
comixmi8, 12. App. 2, 6 
corvus m 18, 12 
(^bebe m 17, 4. IV 1, 4. 

Danaides App. 5, 10 

Dardania III pr. 28 

Delius App. 6j 7 

Delphi App. b, 2 

Demetrius JPhalereus V 1, 1; 10 

divina domus V 7, 38 

Dolus App. 4, 5; 12 



[Ennii versus] III prol. 34 
elephantus App. 2, 5 
Eutychus m prol. 2 

Falemus m 1, 2 

Fortuna IV 12, 5. App. 3, 1. 5, 2 
8,22 

Galli IV 1, 4 

Graeci App. 28, 2 

Graecia llep. 9. m prol. 54 

Grai IV 7, 11 

grilii App. 30, 7 

Hebrus m prol. 59 
Hercules Ilf 17, 4. IV 12, 3. V 4, 1. 
Hippolytus m 10, 2 
Hymenaeus App. 14, 10 
hydrus I 2, 24 



Hium m 10, 3 

luno m 18, 1. App. 9, 1; 13 

luppiter I 2, 11: 22; 27. 6, 5. m 

pr. 18. 17, 2; 6. IV 10, 1. 11, 1. 

18, 1; 10; 13; 27. 20. 12. V8, 4. 

App. 2, 9;12. 4, 4. 13,6. 
iuvencus App. 10, 6 
Ldon App. 5, 1 



Lacon V 10, 7 
Latium 11 ep. 8 
Leda IV 25, 9 
Liber IV 15, 10 
Libitina IV 20, 26 
Linus m prol. 57 
Livor in prol. 60 
locusta App. 30, 7 
LucuUus II 5, 9 
luscinius m 18, 2; 11 
Magnus (Pompeius) App. 8, 1; 8: 
21; 26 

Manes I 27, 4 
Mars App. 8, 18 
Menander VI, 9; 17 



1 inserta sont animaliani nomina qnae in inscriptionibas carminum non legontar, 
aliaqae. 



68 



INDEX NOMmVM. 



Medea IV 7, 13 

Mercurius I 2, 27. IV 18, 9. App. 
3, 1; 11. 

Minerva HI 17, 5 
Minos IV 7, 19 
Misenensis villa II 5, 8 
Mnemosyne III prol. 18 
molus App. 29, i 
mures I 22, 3. IV 2, 11. 23, 3 
Musa III pr. 16. 57. App. epil. 1 
mustelae IV 2, 10 
Myro V pr. 7 

Neapolis n 5, 7 
Nilus 1 25, 3 

Orpheus III pr. 57 
oves m 15, 3 

Pallas m 16, 13 
opera PaUadia IV 7, 9 
Pamasus App. 6, 2 
Particulo I V pr. 1. ep. 5 
PeHades IV 7, 17 
Pelias IV 7, 13 
Pelii iugum IV 7, 6 
Pelusium linteum II 5, 12 
Phaedrus III proL 1 
Phalereus V 1, 1 
Philetes V 10, 10 
Phoebus III 17, 3. App. 6, 1 
Phr^ in prol. 52. App. 11, 2 
Pierium iugum III prol. 17 
Plutus IV 12, 5 
Pompeius App. 8, 1; 29 
porcellus V 5, 30 



Praxiteles V jprol. 6 
PrincepsV, 7,4:;17;36 
Prometheus IV 15, 5. App. 4, 1; 14 
Python App. 6, 6 

Religio 1 27, 6. IV 11, 2. App. 6, 4. 
Roma n 5, 1. m 3, 35. V 7, 27. 
Romanus App. 8, 16^ 31 

scarabaei App. 30, 7 
Scytha m proL 52 
Seianus m proL 41 
Siculum mare II 5, 10 
simius 1 10, 5 

Simonides IV 22, 2; 13: 20; 26. 25, 
4* 25* 27 
Sinon III prol. 27 
Sisyphus App. 5, 3 
Socrates III 9, 2. App. 25, 1 
Sol I 6, 3 

Tantalus App. 5, 7 
taurus App. 2, 6 
TempusV8, 7 
Thessala bipennis IV 7, 7 
Threissa gens m pr. 56 
Tiberius Caesar 115, inscr. : 7 
Tityos App. 5, 13 
Tonans m prol. 18 
Tuscum mare 11 5, 10 

VenusIII 17,3. App.9,2; 13. 14,15; 28 

Veritas App. 4, 2; 18 
verres V 4, 1 

Zeuxis V proL 7 



DELECTVS FABVLARVM 

SOLVTA ORATIONB CONSCRIPTAKVM, QVAB A PHAEDBO 

OBiaiNEM TRAHVOT. 



I. MVS ET RANA.1 

Mus qa6 transire p6sset facile flumen, petiit ranae auxilium. illa 
posteriori cruri suo lino alligat pedem priorem muris, et natantes ven^- 
runt in medium amnem. mutata fide submersit se rana et traxit secum 
sub aquis soricem. quo mortuo surgens, cum fluctuaretur, consp^zit 
praedam miluus e contrd volans, mure rapto c6mitem quocpie ranam 
Sbstulit. perfida, quae vitam alterius eyerterat, experto. simul exitu 
ipsum ulta est. 

Qui nocent aliis, se ipsos interimunt 

n. GALLI DVO ET ACCIPITER.3 

Gallus dum cum alio gallo saepius intenderet pu^nam, requirit ac- 
cipitrem sibi yindicem. accipiter yero sperabat ut dum ambo ad eum 
venissentjipsumqui se tum exmberet devoraret. cum venissent ante iudi- 
cem, ut causam suam exponerent, accipiter ipsum compreh6ndit,qui eius 
primo petierdt forum. at ille clainabat ' non smn ego, sed ilie qui fu^am 
petit.' cui accipiter dixit ^non tu credas ex meis unguibus hodie libe- 
rari, quia quod tu alio intendere yoluisti, aequum est ut ipse sustineas.' 

Qui ahorum necem tractant et de ipsorum quid agatur ignorant. 

m. MVS VRBANVS ET RVSTICVS.3 

Hospitio quondam miis urbanus exceptus est rustici in brevi casula 
et humih ^lande et hordeo cenayit. causam perfedt perdiixit ^recibus 
p6st in urbem riisticum celMmque intrayit pldrimo refertam cibo. in 
qua cum yariis perfruitur cibariis, ostib a cellario repulsis, strepUu ter- 
riti urbanus nota facile se abscondit cayema, at miser rusticus ignota 
trepiddt domo. mort^mque metuens circa parietes ciirsitat. cellarius 
quae yoluit sustulit^ dausitque limen. iterum urbanus rusticum ad 
escam hortatur. at ille: *yix possum yalde perterritus. putasne veniet 
ille?* 'tantum ergo metuens ait haud has tu poteris inyenire delidas.' 
Qui respondit: *me ^lans securum pascat et liDerum.' 

Quia melius est in paupertatula sua secum viyere quam divitiarum 
cdrpi sollicitudine. 

IV. ASINVS DOMINO BLANDIENS.* 

Asinus cotidie videbat catellum blandiri dominum et de mensa 
saturari et a familia illi largiri plura. sic dixit asinus : * si canem im- 
mundissimum sic diligit dominus meus et familia, quanto magis me, et 
si obsequium illi fecero, qui multo plus melior sum q[uam canis et multis 
rebus laudabilior et valde utiiis (aqua ex sanctis fontibus alor, cibus mihi 

1 Vossianns oct. 15 (V) nr. 4 cf. Weissenburgensls (W) 1, 8. Romulas (R) 1, 3. qnae 
exWBaddidi, obliqois litteris signifioavl. eos qai Phaedri yersns restitaere tempta- 
bont, hic illio accentibas positis adiuvi. cf. praef. p. VII. 2 V 6. 8 V 13. cf. W 8, 1« 
.K 1, 18. 4 V 17. of. W 2» 10. R 1, 16. 



70 



DELEOTVS FABVIiABVM. 



mundus dator, melior sum catello): meliori vita £rai possum et maxi- 
mum honorem habere. ciun haec asinus cogitasset, vidit domdnum in- 
troire. cui occurrens velocius et damans prosilivit et supra stelit; levans 
ambos pedes super humeros domini sui imposuit eumque lingua liiigueoB 
et ungulis vestem discerpens dominiim suo fatigat pondere. clam6re 
domini c6ncitatur omnis f^milia, fustes et lapides arripiunt et snper 
asinum insurgunt; faciunt d^bilem; membris costisqae confractiB 
abiciunt ad praesepia lassum atque semivivum. 

Ne quis indignus ingerat, ut melioris officium fadat. 

V. LEO ET MVS.6 

Dormiente leone in silva mures agrarii ludentes unus ex eis saper 
leonem non voluntate transiit. experrectus leo celerf manu miserdm 
murem appreh^ndit. ilie rogabat veniam sibi dari, quia non voluntate 
fecerat.. leo cogitabat: *si occideret, crimen esset, et non gloria.' 
ignovit et dimisit. post paiicos dies leo in foveam cecidit : captiis rugire 
co^pit. mus ut audivit, cucurrit; ubi captum cognovit, ait ^ndn est quod 
iimeds; reddam parem gratiam tibi, non sum inmemor beneficii tui.' tunc 
illius ligaturas lustrare coepit, dentibus nervos secare et laxare iHias 
artis ingenia. sic miis leonem cdptum liberum silvis restitoit 

Ne quis minimos laedere praesumat. 

VI. ASELLVS, BOS ET VOLVCRES.« 

As^llus et bos lino sodati iugo trahebant. bos dum conatnr panlo 
validius incedere f aegro comu, asellus ipse negabat nullum levamen 
acdpere. solus attamen trahens bos corruit et confestim mortaus est 
asimim bubulcus cdme bovis ex^ggerat. qui miiltas inter pl^gas 
mptus ceddit et ^xpiravit media via pondere coHapsus. tunc volucres 
adveni^ntes ad praedam convolant dicentes: 'si te precanti mitem ex- 
hibuiss^s bovi, non iam inmaturo n6s interitu pasceres tuo.' 

VII. LEO ET PAST0R.7 

Leo errans spinam calcavit et ilico ad pastorem cauda blandiens 
suspenso interim pede venit, cui ait: 'non perturberis; auxilium a te im- 
ploro, non indigeo esca,' subl^tum et hominis p6suit in gremi6 pedem. 
pastor immemor sui tamen invenit ingenium, spinam exemit pede. r6ditt 
m silvas leo. multo post tempore incolumis leo capitur, post autem 
pastor falso incusatur crimine et ludis prozimis emissis bestiis proidtur. 
passim dum discurriint ferae, agnovit leo, [qui fueratl medicinatas qui 
pridem fuerat. sublatum rursiis pastori p6nit in gremio pedem. hoc rex 
ut cognovit, leoni iussitparci et mansuetum pastorem dimitti parentibus. 

Quia bene gerenti numquam poterunt adversariorum praevalere 
supplicia. 

Vm. CVLEX ET TAVRVS.8 

CuI6x cum taurum pr6voca8set viribus, ven6runt populi cdncti, ut 
spcctacula cemerent. tunc parvus culex 'satis' fnquit 'habeo qu6d 
venisti c6minus. parvus tibi factus sum iudici6 tuo.' hic 86 per auras 
siistulit pennd levi lusitque turbam et taiiri destituft minas. quod si 
fuisset vdlidae cervicfs memor, pudendum contempserat inimicom, et 
ineptae materiae non fufsset gloridtio. 

Quia ille sibi famdm dimmuit, quf se iadignis c6mparat. 

5 V 18. cf. W 2, 11. R 1, 17. 6VS4. 7 V 86. cf. W 8, 1. BS, 1. -8 ¥8«. 



DBLECTVS FABVLABVM. 71 

IX. EQWS ET ASINVS.9 

Insolens faleris aatis decorus memhris asino occorrit equus, qni fati- 
gatus maHs transeunti tardius dedit viam. 'vix' inquit ^me teneo, ut 
n6n te rumpam cdldbus.' reticuit ille et g^mitu testatiir deos. equtis 
currendo niptus parvo in tdmpore ad viilam est missus. hiinc onustnm 
st^rcore ut vfdit asinus, tdli eum irrisit yerbo: *quid tibi proftierunt, 
gloriose, quondam falera^? modo dd contemptam redisti miseriam.' 

Felices, qui ullum {lege alium) despiciunt, dubii f meminere debent, 
quia nesciunt quid fiituri sunt. 

X. VOLVCKES, QVADRVPEDES ET VESPERTlLIO.io 

Bellum gerebant volucres cum quadrupedibus, et modo viacentes 
iterum vincebantur. at yespertilio, ddbios eventds timens, superiorem 
quem primo vidisset, ad eum se conferebat. in pacem ciim redissent 
pristinam, utr6que generi fraiis decepta appdruit. damndtus ergo tdm 
pudendo crimine luc^m refagiens dtris se condidit tenebris noctis. 

Quia (^uisquis a duabus partibus se vindicari desiderat, utrisque in- 
gratus turpiter vivit. melius est enim f hostem non habere quam non vinci. 

XI. OVES ET LVPLii 

Oyes et lupi cdm certassent pro^lio, vicerunt oves tdtae praesidid 
canum. lupi legatos mittunt, fictam quaerunt pacem, ut dederent se 
ipsis custoaibus suis. sperintes illae aet^mum statuere foedus, de- 
denint ^uod ipsi p^tierant. post pace facta irrita coeperunt cai^ere, 
nullo existente defensore. sero poenitentes consilium, quem {lege quod) 
primo dudum habuerant, accusaoant. 

Qui auxilio tradere se vult alio, frustra postmodum requirit, quando 
inyenire nequit. 

Xn. HOMO ET ARB0RES.12 

Securis cum fuisset facta^ postulabat homo arbores sibi manubrium 
dare de ligno quod esset ommum firmius. oleastrt^m iusserunt ceterae. 
sumpsithomo manubrium; aptata securi ramos et robora magna onmia- 
que quae vellet indubiose coepit incidere. sicque quercus Saxino ait: 
' digne et iuste patimur, qui roganti hosti nostro manubrium dedimus. 

Vt cogites ante (caute), ne nosti aliqua praestes. 

Xm. HOMO ET LE0.13 

Homo et leo cum inter se quaererent quis eorum esset siiperior, et 
quaererent huius altercationis testimonium, venerunt ad monumentum, 
ubi erat pictum quomodo ab homine siiffocabatiir leo. hanc ostdndit 
homo pictiiram in testim6nium. cui leo: 'hoc ab homine pictum est. 
nam si leo pin^ere[t] nosset, pinxisset quomodo leo suffocasset hominem. 
sed ego dabo tibi v^rum testim6mum. induxit leo hominem in amphi- 
theatrum et ostendit illi vera fide, quomodo homo a leone suffocatur. 
hinc dixit 'colorum non sunt opus testimonia, sed veritate facta.' 

Mendacium colore compositum a veritate actorum cito superaxi, ubi 
est certa probatio. 

XIV. FORMICA ET CICADA.i* 

Hiemis tempore formica ex cav^rna frumentiim trahens sicc^bat, 
quod aestate colligens coUocaverat. esuriens autem cicada rogabat eam, 

9 V 37. cf. W 3, 3. R 3, 3. 10 V 38. cf. R 3, 4. 11 V 43. cf. W 4, 9. R 3, 13. 

12 y 44. cf. W4, 10. R 3, 14. ex libro I vel 11 desumpta videtur, cf. I prol. y. 6. 13 V 62, 
cf. R 4, 17. 14 V 56. cf. R 4, 19. 



12 DELEOTYS FABVLABVM. 

ut aliquid sibi daret dborwn, tU vweret. cui formica: 'quid agebas in 
aestate?' at illa: ' quia mihi yacabat, per sepes oberrabam cantando/ 
riddns formica et frumentum includ^ns ait: ^si aestate cantasti, hieme 
salta/ 

Figris; ut tempore certo laboret, ne cum mmoB habuerit, dum 
petierit, non accipiat. 

XV. EQVVS ET ASINVS.1» 

Equum cum rogaret asinus parum sibi hordei dare, 'fibdnter' in- 
quit, *si possem, et pro dignitate nostra large tribuerem. sed cnm 
venerimus dd praesepia v^spere, dabo tibi folliculum ^lenum farre.' et 
asellus: 'qui rem tam parvam negas. quid in maiore te facturum 
existimemr* 

Qui cum ma^a promittunt, panra negant. est in dando lentos qui 
tenax fiiit in poUicitando. 

XVI. CVLEX ET CAMELVS.16 

Culex dum forte in cameli dorso morasset cum onmibus sarcinis, 
deinde saliens dixit: 4deo me 6ciu8 ad t^rram mitto, ne te attritiim 
gravem.' at ille ' gratum est' inquit; 'sed nec imposito te sentire pon- 
dus potui nec deposito habere levamen.' 

Qui se superiori absque ordine coaequare nititur, in despectum 
notatus devenit. 

XVn. WLPES IN HOMINEM VERSAi^. 

Natiiram turpem niilla fortuna 6btegit. hum^am in speciem ciim 
vertisset luppiter vulp^m, legitimis lit . . sedit toris, scaraDa^um vidit 
pr6repentem ex dngpalo, notdmque ad praedam c61erius siluit superi 

fradu risere mdgni; erubuit pater vulp6mque repudidtam thalamis 
xpulit, his pr6secutus: ^yive quo digna 6s modo, quia digna nostris 
meritis non potes esse.' 

XVm. GLADIVS ET VIATORis. 

Gladiiim viator dum ^mbulabat iacentem invenit in via, quem in- 
terrogavit: *quis te p6rdidit?' cui contra telum: *me quidem unus, ego 
vero multos '. 

Haec fabula narrat malum posse perire, sed ante multis nocere posse. 

XIX. VERVECES ET LANIVSi». 

Verveces in coUectu cum essent simul cum arietibus, lanium inter 
se intrare cognoscentes dissimulaverunt se videre. cum autem ex se 
unum cernerent manu lanii mortifera teneri, trahi et interfici, nec sic 
timuerunt, sed inter se incautae dicebant: 'me non tangit, te non tangit; 
dimittamus trahi quem trahit' novissime remansit unus. cum quidem 
ipse similiter se trahi videret, sic dixisse lanio dicitur: 'dignae sumus 
laniari slngillatim ab uno^ quae hoc novissime perspeximus quia cum 
simul essemus, quand6 te m medio n6stri positum aspSximus, . . c^pitinis 
impiilsibus quassdtum confractiimque non occidimus. 

Haec fabula probat illum consumi a malo, qui se in vita non tutaverit 

15 V r)8. 16 V 60. cf. W 4, 3. R 4, 18. 17 W 6, 8. lege cdleri prosiluit gradn. 
superi r. m. at erabnit 18 R 4, 20. 19 R 4, 6. 



nuF^:y2/j,,,